Chương 60: Trước Quan Giám Khảo

Tờ bài thứ hai được đưa khỏi phòng nghiệm khi trời vừa bạc mép mái ngói. Nó nằm trong hộp gỗ niêm hai lớp, bên ngoài ghi rõ nơi phát hiện và số người chứng kiến. Lục Thanh đi sau Chu Hoài Sinh nửa bước, không chạm vào hộp. Vai trái đau âm ỉ từ lúc thức trắng, mỗi khi gió sớm luồn qua cổ áo lại khiến cánh tay nàng nặng thêm. Nhưng điều làm nàng khó chịu hơn là viên giám khảo đi phía trước đã im lặng suốt quãng đường sang trường thi. Đêm qua ông ta còn cười chuyện “xác chết biết chữ”. Sáng nay, sau khi nhìn thấy một bài văn thứ hai mang cùng số báo danh, ông không cười nữa.

Phòng đối chiếu nằm sau hai lớp cửa. Trước khi mở niêm, quan giám khảo cho gọi người giữ kho bài, viên lại phụ trách phát giấy và hai văn lại giữ sổ thu bài. Ông làm đủ thủ tục đến mức gần như cố ý kéo dài từng bước. Thanh hiểu vì sao. Một nghi án chết người còn có thể đẩy sang nha môn; một bài thi bị thay trong kho trường thi lại đâm thẳng vào thể diện khoa cử.

“Ngươi vẫn đang bị đình chức.” Quan giám khảo nói khi hai hộp niêm được đặt lên bàn. “Ta cho phép ngươi trình bày phần đối chiếu đã lập thành biên bản. Không được tự mở sổ, không tự chạm bài, không suy đoán người đứng sau.”

“Được.” Thanh đáp. Nàng không tranh. Quyền hạn hẹp không làm chứng cứ yếu đi; vượt quyền mới khiến chứng cứ sạch biến thành thứ có thể bị gạt khỏi bàn.

Bản bài đang lưu của Chu Minh Viễn được lấy khỏi kho trước. Số niêm đúng, dây niêm không có dấu thay. Sau đó mới đến tờ tìm dưới lớp lót áo quan. Khi hai tờ nằm cách nhau một gang tay dưới ánh sáng cửa sổ, sự khác biệt rõ hơn trong phòng nghiệm. Cùng một số báo danh, cùng khổ giấy, cùng loại giấy trắng hơi ngả xám mà trường thi cấp cho thí sinh. Nhưng ở góc trái phía trên, nơi đóng dấu phát giấy, hai vệt son không giống nhau.

Viên lại phụ trách phát giấy tái mặt trước khi Thanh kịp nói. Quan giám khảo quay sang hắn. “Nói.”

“Mỗi lượt phát giấy dùng một tiểu ấn riêng.” Hắn nuốt khan. “Dấu buổi trước không được dùng cho buổi sau. Phát xong phải trả ấn vào hộp, có sổ ghi giờ.”

Quan giám khảo sai mở sổ ấn. Buổi Chu Minh Viễn vào trường dùng tiểu ấn có một vết sứt nhỏ ở góc dưới chữ “khảo”. Vết ấy hiện trên tờ lấy từ áo quan: một khoảng trắng mảnh cắt đúng vào mép dấu. Bản đang lưu trong kho cũng có dấu phát giấy, nhưng góc chữ “khảo” nguyên vẹn. Theo sổ, tiểu ấn nguyên vẹn chỉ được mở hộp ở lượt phát giấy kế tiếp.

“Có thể đóng nhầm ấn.” Quan giám khảo nói.

“Có thể.” Thanh đáp. “Nếu chỉ có một tờ, có thể ghi là sai ấn. Nhưng ở đây có hai tờ cùng số báo danh. Một tờ mang đúng dấu của lượt Chu Minh Viễn dự thi, một tờ mang dấu của lượt sau. Ta chưa cần gọi tờ nào thật. Chỉ cần hỏi vì sao số báo danh của một người lại xuất hiện trên hai tờ giấy được phát ở hai lượt khác nhau.”

Sổ phát giấy ghi Chu Minh Viễn lĩnh một tờ giấy chính, không lĩnh giấy thay. Sổ thu bài cũng chỉ ghi thu lại một tờ. Không có dòng nào về giấy rách, đổi giấy hay hủy bài. Nếu sổ đúng, trong ngày thi chỉ có một tờ mang số của Chu đi từ bàn phát sang bàn thu. Tờ thứ hai phải được tạo ra ngoài chuỗi ấy.

Quan giám khảo vẫn giữ giọng cứng. “Tờ trong áo quan có thể là giấy bị lấy trộm sau đó, đóng lại dấu cũ rồi viết thành bài để vu trường thi.”

Thanh quay sang Chu Hoài Sinh. Ông hiểu ý, xin phép dùng kính soi mực và thước giấy. Chính ông đưa tờ tìm trong áo quan đến gần cửa sổ. Vệt son đã bị lau ở cuối bài chỉ còn một cung rất mỏng, nhưng dưới ánh xiên vẫn thấy một chỗ khuyết hình tam giác. Người giữ ấn thu bài mang tiểu ấn ra đối chiếu mà không chạm mặt giấy. Một góc ấn thật bị mẻ đúng hình ấy. Sổ niêm ghi tiểu ấn thu bài đã được khóa ngay sau lượt Chu Minh Viễn và không mở lại cho đến khi kiểm kho cuối ngày.

“Dấu đã lau nên không thể nói tuyệt đối là cùng một lần đóng.” Chu Hoài Sinh nói. “Nhưng hình khuyết và vị trí phù hợp. Cộng với dấu phát đúng lượt, tờ này có nhiều đặc điểm của giấy đã đi qua cả bàn phát lẫn bàn thu trong buổi Chu Minh Viễn dự thi.”

“Còn bản trong kho?” quan giám khảo hỏi.

“Dấu phát thuộc lượt sau.” Thanh đáp. “Dấu thu còn nguyên, nhưng điều ấy chỉ chứng minh có người đã có cách đóng dấu thu lên nó. Không chứng minh nó từng nằm trên bàn Chu Minh Viễn.”

Trong phòng có tiếng ai đó hít vào rất nhẹ. Câu ấy chạm đúng phần mọi người muốn tránh: một người có thể tiếp cận tiểu ấn sau khi thu bài. Không cần thần quỷ, chỉ cần đi qua đúng cửa và được cầm đúng vật trong một khoảng thời gian đủ ngắn.

Văn lại tiếp tục đọc hai bài theo từng đoạn. Bản trong kho dùng điển cố “đổi tên giữ mạng” theo đúng cách đã lặp ở những bài khả nghi trước đó, câu chữ gọn và gần như không có chỗ sửa. Tờ trong áo quan trả lời cùng đề nhưng triển khai một hướng khác, có ba chỗ gạch đổi chữ và một đoạn chuyển ý bị viết chèn sát mép. Ngoài câu dẫn bắt buộc của đề, hai bài không phải một bản chép sạch từ nhau. Thanh chỉ ghi: cùng số báo danh nhưng là hai bài độc lập về nội dung. Dây niêm kho còn nguyên chỉ chứng minh bản đang lưu không bị thay từ sau lần niêm ấy; nó không chứng minh bản ấy chính là tờ đã được thu từ tay Chu Minh Viễn.

Quan giám khảo cho niêm riêng hai tờ rồi mới bảo lấy hồ sơ tư cách của Chu Minh Viễn. Thanh không yêu cầu; chính ông gọi. Từ lúc này, ông không còn cố chứng minh không có gian lận. Ông đang cố biết gian lận dừng ở đâu.

Hai bản danh sách được đặt lên bàn. Một là bản kê thí sinh đủ tư cách lập trước ngày khóa danh sách, lưu ở khảo tịch phòng. Một là bản sao dùng tại cửa trường sau khi hồ sơ đã được rà lại. Theo quy định, tên, quê quán và số hộ tịch phải giống nhau. Dòng Chu Minh Viễn không giống.

Ở bản thứ nhất, cạnh tên hắn là số hộ cũ, phần ghi chú để trống. Ở bản dùng tại cửa trường, số hộ đã đổi sang số trên tờ hộ tịch quá mới Thanh từng xem: giấy dán còn mùi hồ, mép nối sạch hơn những trang xung quanh. Bên cạnh còn có một nét son xác nhận “đủ tư cách”, cùng kiểu bút son từng xuất hiện trên danh sách duyệt trước đó.

Quan giám khảo hỏi: “Ai có quyền sửa số hộ giữa hai lần lập danh sách?”

Viên khảo tịch đáp khẽ: “Nếu hồ sơ địa phương bổ sung thiếu sót, phòng khảo tịch được sửa. Nhưng phải có giấy xác nhận và ký người sửa.”

“Giấy xác nhận đâu?”

Văn lại lục hết tập phụ đính rồi lắc đầu. Không có giấy bổ sung. Cũng không có chữ ký người sửa.

Đỗ Mạnh nói thấp: “Vậy trước khi vào trường, thân phận hắn đã được làm cho hợp lệ. Sau khi ra khỏi trường, bài của hắn lại có dấu bị thay.”

Quan giám khảo gằn từng chữ: “Đó là hai việc khác nhau.”

“Đúng.” Thanh nói. “Ta chưa có chứng cứ nói cùng một người sửa hộ tịch và đổi bài. Nhưng hai việc cùng phục vụ một số báo danh. Một thân phận vốn không đứng vững được sửa cho bước qua cửa trường. Sau đó kho trường thi giữ một bài khác với tờ nhiều khả năng đã được phát, thu trong đúng lượt của hắn. Nếu chỉ xét từng lỗi riêng, ta sẽ có một viên lại chép sai số hộ và một người khác đóng nhầm dấu giấy. Nếu xét chuỗi, ta có một thí sinh được giữ lại qua hai chỗ lẽ ra phải bị loại.”

“Ngươi đang nói có người muốn cài hắn vào bảng đỗ.”

“Ta nói có người đã bỏ công để hắn được dự thi dưới hồ sơ không sạch và để kho trường thi giữ một bài khác.” Thanh đổi tư thế, vai trái đau nhói nhưng nàng không đưa tay xoa. “Muốn cài hắn vào đâu, phải xem kết quả, người duyệt tư cách và người có thể chạm chuỗi niêm.”

Một văn lại vô thức nhìn xuống nét son bên dòng Chu Minh Viễn. Cả phòng như cùng tránh một cái tên không được viết trên giấy. Từ Kính không có mặt, nhưng quyền của Hình bộ nằm trong sự im lặng ấy rõ hơn lời đe dọa. Thanh nhớ đến hai chữ “bản thứ hai” Dao gửi ra từ Hầu phủ. Chính vì biết Dao đang bị giữ sau những cánh cửa kia, nàng càng không cho phép mình dùng lời cảnh báo kín ấy để lấp vào khoảng chứng cứ chưa đủ.

Quan giám khảo cuối cùng ra lệnh giữ nguyên niêm cả hai bài, phong riêng hai bản danh sách, tạm khóa sổ phát và sổ thu của lượt Chu Minh Viễn. Ông không cho phép công bố “đổi bài”, chỉ ghi “phát hiện hai bản mang cùng số báo danh, cần tra chuỗi lưu giữ”. Thanh không phản đối. Chỉ cần câu ấy được đóng dấu, không ai còn có thể lặng lẽ nhét tờ thứ hai trở lại áo quan rồi nói chưa từng thấy.

Văn lại vừa đặt bút xuống thì ngoài cửa có tiếng bước chân gấp. Một sai dịch đưa vào một phong thư đã niêm, nói người gửi là một chủ sự nhỏ của khảo tịch phòng, xin tự nhận việc sửa số hộ Chu Minh Viễn và đổi bài sau khi thu. Quan giám khảo cầm thư, sắc mặt thoáng nhẹ đi, như người vừa thấy một lối thoát đủ hẹp để giữ lại phần còn lại của căn nhà.

Thanh không nhìn nét mặt ông. Nàng nhìn dòng giờ nhận thư ở mép phong.

Phong thư được giao đến cổng trường từ trước lúc tờ bài trong áo quan được mở niêm tại phòng đối chiếu.

Người chủ sự kia đã nhận cả hai việc về mình trước khi hắn có thể biết họ vừa tìm thấy bằng chứng thứ hai.

Một quân cờ đã được đặt sẵn lên bàn.