Chương 54: Bút Son Hình Bộ
“Đừng mở niêm.”
Người chạy việc vừa ôm cuốn danh sách duyệt tư cách bước qua cửa đã phải dừng lại. Mép áo hắn còn rung vì chạy gấp, hai tay giữ một bọc giấy bọc vải xanh, bên ngoài buộc dây gai và đóng sáp của phòng khảo thí. Lục Thanh vẫn ngồi ngoài sợi dây ngăn giữa nàng với bàn chứng cứ. Vai trái nóng rát dưới lớp áo, nhưng thứ khiến nàng nhìn lâu hơn là vệt bụi mới trên nút dây.
“Đặt xuống. Đọc tên người giao, nơi lấy và ai giữ chìa khóa tủ.”
Quan coi trường hơi cau mày. “Chỉ là danh sách duyệt cuối.”
“Chính vì là bản cuối mới phải biết nó đi từ đâu tới.”
Ông ta không cãi nữa. Viên văn lại ghi tên người chạy việc, tên chủ sự đã mở tủ, số khóa, tình trạng sáp và cả vệt bụi ở nút dây. Sau khi hai người làm chứng ký vào mép bản ghi, chủ sự mới cắt dây. Bọc vải được mở ra, lộ một quyển sổ mỏng hơn Thanh tưởng. Bìa đã cũ, nhưng phần gáy có thêm một sợi chỉ mới, chứng tỏ từng được gia cố. Nàng không hỏi ngay. Một vật bị sửa chữa không đồng nghĩa với một vật bị tráo; đêm nay nàng đã thấy đủ người muốn biến mọi bất thường thành kết luận.
“Trang có Chu Minh Viễn.” nàng nói.
Văn lại lật bằng que tre. Đến trang giữa, đầu que dừng lại.
Không cần ai chỉ, Thanh cũng nhìn thấy màu son.
Giữa những dòng mực đen ghi họ tên, quê quán, tuổi và số báo danh, cạnh tên Chu Minh Viễn có một nét son nhỏ như dấu móc. Bên lề là bốn chữ viết bằng mực đỏ, nét thanh nhưng gấp: “chiếu án phục hộ”. Dưới bốn chữ ấy còn một chữ “chuẩn”, đầu nét đè mạnh đến mức son ăn sâu vào thớ giấy.
Đỗ Mạnh ghé gần rồi lập tức lùi lại theo ánh mắt của Thanh. “Trường thi dùng son để duyệt?”
Quan coi trường đáp: “Giám khảo có thể phê son.”
“Nhưng đây không phải bút của giám khảo.” Viên chủ sự nói nhỏ hơn. “Dấu này… là từ hồ sơ chuyển đến.”
Viên quan hộ tịch vẫn đứng bên bàn. Sắc mặt ông ta không đổi, chỉ có bàn tay giấu vào tay áo.
Thanh nhìn ông. “Hồ sơ nào?”
“Công văn đối chiếu.”
“Của đâu?”
Ông ta im một nhịp. “Hình bộ.”
Trong phòng không ai nói thêm. Tiếng bấc đèn nổ lép bép nghe rõ đến khó chịu.
Thanh bảo văn lại đọc nguyên trang, từ đầu đến cuối, không bỏ những dòng tưởng như không liên quan. Trước tên Chu Minh Viễn, các thí sinh đều được ghi bằng mực đen. Có người bị chú “thiếu bảo kết”, có người “đợi tra nguyên quán”, có người được bổ sung một con dấu nhỏ của nha môn địa phương. Chỉ riêng Chu Minh Viễn có bút son chen vào giữa một quy trình toàn mực đen.
“Có bản sơ duyệt không?” Thanh hỏi.
Quan coi trường nhìn chủ sự. Người kia đáp: “Danh sách cuối thường đóng kèm tờ đối chiếu của vòng trước.”
“Đọc tờ ấy.”
Hai tờ giấy phía sau được lật ra. Ở bản sơ duyệt, tên Chu Minh Viễn không được đánh dấu qua. Bên cạnh là một câu ngắn: “Hộ quán có sai, tạm lưu, chờ phúc đối.” Dòng chữ của viên xét tư cách kết thúc bằng một nét mực đen rất gọn.
Ở bản cuối, câu ấy biến mất.
Không phải bị cạo. Không phải bị phủ mực.
Nó đơn giản không còn tồn tại, còn cạnh tên Chu Minh Viễn xuất hiện bốn chữ son “chiếu án phục hộ”.
Đỗ Mạnh chửi rất khẽ trong cổ họng.
Thanh hỏi: “Ai chép bản cuối?”
Một văn lại trẻ đứng sau cùng tái mặt. “Bản cuối do ba người thay nhau chép. Tiểu nhân chỉ chép từ danh sách đã được phê.”
“Ngươi có tự ý đổi một chữ nào không?”
“Không dám.”
“Vậy khi thấy tên bị tạm lưu ở bản trước mà lại có ở bản cuối, ngươi dựa vào đâu để chép?”
Hắn chỉ vào nét son. “Có chữ chuẩn thì phải chép.”
“Không cần xem hồ sơ đã sửa thế nào?”
“Không. Son của bộ chuyển xuống là căn cứ cuối.”
Câu trả lời làm vai Thanh đau thêm như có ai nhấn ngón tay vào đúng vết thương. Nàng từng nghĩ một thân phận giả cần nhiều người cùng nói dối: người làm giấy, người đóng dấu, người kiểm tra, người nhận. Nhưng nếu quy trình được dựng để mọi người chỉ chịu trách nhiệm cho một ô nhỏ trước mắt, kẻ cầm bút ở đầu trên không cần bắt tất cả cùng nói dối. Hắn chỉ cần viết một chữ đủ nặng để những người dưới tự ngừng hỏi.
Một chữ “chuẩn” có thể làm điều mà mười lời khai không làm được.
Nó có thể biến một tờ giấy đáng lẽ bị giữ lại thành giấy hợp lệ.
Có thể đưa một cái tên qua cửa trường thi.
Và nếu cái tên ấy vốn thuộc về người khác, nó còn có thể trao cho một người cả một đời mà chẳng cần người đó sinh ra trong đời ấy.
Thanh nói: “Ghi riêng: bản sơ duyệt giữ Chu Minh Viễn lại vì hộ quán sai; bản cuối cho qua theo bút son dẫn ‘án phục hộ’ của Hình bộ. Chưa ghi là hộ tịch giả. Chưa ghi người viết son là ai.”
Quan coi trường nhìn nàng. “Đến mức này nàng vẫn chưa chịu gọi là giả?”
“Ta đang nhìn một quy trình bị vượt qua. Chưa nhìn thấy người tạo tờ giấy.”
“Nhưng Hình bộ đã—”
“Hình bộ là nơi công văn đi ra. Không phải một bàn tay.”
Viên quan hộ tịch bỗng lên tiếng: “Lục ngỗ tác nói đúng. Một dòng phê từ bộ chưa chắc do Từ thị lang xem qua. Hình bộ có bao nhiêu phòng, bao nhiêu lại viên, chẳng lẽ mọi nét son đều quy lên một người?”
“Ta chưa quy.” Thanh đáp. “Ngài đang tự quy thay ta.”
Mặt ông ta cứng lại.
Đỗ Mạnh bật cười một tiếng, nhưng Thanh không để anh tiếp lời. Nàng bảo người ta tìm trong tập kèm theo bản sao công văn được nhắc tới. Có ba tờ cùng số nhận. Hai tờ ghi việc xác minh thí sinh từ địa phương khác, mực đen và dấu đỏ bình thường. Tờ liên quan Chu Minh Viễn chỉ có một dòng: hồ sơ thuộc diện “phục hồi hộ sau đối chiếu án cũ”, cho phép dùng bản xác nhận thay cho chứng cứ nguyên hộ.
“Án cũ nào?” Thanh hỏi.
Không có số án.
“Ngày nào?”
Chỉ có ngày chuyển công văn.
“Người bị phục hồi hộ là Chu Minh Viễn?”
Không ghi.
Lần đầu tiên quan coi trường tự mình nói: “Như vậy công văn này không đủ để xác định nó áp cho hắn.”
Viên quan hộ tịch lập tức đáp: “Nhưng số nhận trùng.”
“Trùng số nhận của bó công văn.” Thanh nói. “Không trùng số hồ sơ cá nhân.”
Nàng không cần nhìn người kia lâu. Một lỗ hổng vừa hiện ra, nhưng lỗ hổng không tự nói ai đã khoét nó.
Đúng lúc ấy, cơn nóng ở vai kéo thành một đường buốt xuống cánh tay. Thanh siết hàm. Trước mắt nàng trắng đi một thoáng. Đỗ Mạnh đã nhìn thấy.
“Ngồi yên.” anh nói.
“Ta đang ngồi.”
“Ý ta là đừng giả vờ lát nữa còn đứng nổi.”
Quan coi trường gọi người mang nước sạch và băng mới. Thanh định từ chối, nhưng khi cúi nhìn, nàng thấy mép băng dưới cổ áo đã thấm một vệt sẫm. Nàng im lặng một lúc rồi gật đầu. Nàng không cho người lạ động sâu vào vết thương; chỉ để thay lớp băng ngoài và cố định lại vai bằng dải vải sạch. Cơn đau không hết, chỉ bị ép thành một khối nặng, đủ để nhắc rằng cơ thể nàng cũng là vật chứng không thể sửa bằng ý chí.
“Xong việc này ta đưa ngươi đến Tang Ngọc.” Đỗ Mạnh nói.
“Xong niêm.”
“Xong niêm.”
Thanh quay lại bàn. “So bút son này với những văn thư Hình bộ đã có trong hồ sơ án.”
Viên chủ sự hỏi: “So dấu hay so chữ?”
“Cả hai. Nhưng chỉ ghi đặc điểm thấy được.”
Họ lấy ra bản sao lệnh từng chuyển xuống nha môn trong vụ Hầu phủ, thứ Đỗ Mạnh đã nhắc ở chương trước. Nét son trên đó không cùng nội dung, chỉ là một dấu phê bên cạnh câu sửa kết luận thành “nghi tự vẫn”. Thanh yêu cầu đặt hai tờ cách nhau, không chồng, cùng dưới một ngọn đèn.
Nét đầu của chữ trên danh sách khoa cử đè rất sâu rồi nhẹ dần. Cuối nét móc có một chỗ ngập mực nhỏ, như người viết thường dừng cổ tay trước khi nhấc bút. Trên bản lệnh Hầu phủ cũng có thói quen ấy.
Đỗ Mạnh hạ giọng. “Cùng tay?”
“Chưa đủ.”
“Nhưng giống.”
“Giống.”
Thanh nhìn lâu hơn. Một ký ức khác chen vào, lạnh hơn cả ống trúc nằm trước ngực nàng.
Không phải Hầu phủ.
Không phải Chu Minh Viễn.
Là một tờ giấy cũ, góc đã ngả vàng, nơi cái chết của Lục Vãn từng bị đóng lại bằng mấy chữ sạch sẽ. Năm ấy Thanh còn quá trẻ để hiểu vì sao một bản nghiệm trạng có thể nói một điều, còn phần phê cuối lại ép cả vụ án đi sang hướng khác. Về sau, khi được nhìn lại bản án, nàng đã nhớ nét son ấy vì nó nằm ngay cạnh hai chữ nàng căm ghét nhất.
“Tự vẫn.”
Ngón tay phải của Thanh khép lại trên đầu gối.
Nàng không nói ngay. Ký ức không phải mẫu đối chứng. Nỗi đau càng không phải chứng cứ.
“Đỗ Mạnh.”
“Ừ?”
“Niêm bản sao hai nét son này riêng. Sáng mai xin đối chiếu với bản án Lục Vãn theo đúng thủ tục.”
Anh nhìn nàng, vẻ đùa cợt biến mất. “Ngươi thấy gì?”
Thanh nhìn chữ “chuẩn” bên cạnh tên Chu Minh Viễn.
“Ta thấy một thói quen cầm bút.”
Ngoài sân, tiếng mõ báo canh vọng qua bức tường trường thi. Viên văn lại cúi xuống ghi lời nàng, từng chữ một, không thêm suy đoán.
Thanh tưởng mình đã quen với việc người chết bị viết sai.
Nhưng đêm nay nàng hiểu thêm một chuyện.
Có những kẻ không cần sửa tên sau khi một người chết.
Chúng có thể viết trước cái tên mà người ấy sẽ phải sống.
Và nét son vừa đưa Chu Minh Viễn qua cửa trường thi, rất giống nét son từng khép án của Lục Vãn.