Chương 53: Hộ Tịch Quá Mới
“Khoan mở sổ giờ.”
Viên chủ sự vừa đặt quyển sổ giao nhận hòm đề xuống bàn đã phải dừng tay. Lục Thanh vẫn ngồi ngoài dây, vai trái cứng như bị đóng một chiếc nêm dưới lớp áo. Nghiêm Sách chưa được đưa đi; hắn ngồi phía đối diện, mắt dõi theo quyển sổ nhưng không nói thêm. Quan coi trường cau mày, song lần này không phản đối khi Thanh yêu cầu ghi trước người mang sổ đến, tình trạng dây buộc, dấu niêm và số trang đang khép.
“Ta chỉ nhìn.” Thanh nói. “Người của trường mở. Văn lại đọc. Phường trưởng làm chứng.”
Dây được tháo. Mùi giấy cũ và bụi khô thoát ra dưới ánh đèn dầu. Viên văn lại đọc từng dòng giao nhận hòm đề. Lần khóa thứ nhất được ghi vào cuối canh năm, do người của trường thi nhận hòm và đóng niêm trong. Lần xác nhận thứ hai mang tên người giám sát ngoài trường.
Đỗ Mạnh đang tựa cửa bỗng đứng thẳng.
“Đọc lại giờ.”
Viên văn lại nuốt khan. “Lần thứ hai… sớm hơn lần thứ nhất hai khắc.”
Quan coi trường giật lấy tờ giấy ghi chép chứ không chạm vào sổ. “Không thể. Hai bên dùng hai đồng hồ nước khác nhau. Lệch một hai khắc là chuyện có thể có.”
“Có thể.” Thanh đáp.
Ông ta nhìn nàng, như không ngờ nàng không lập tức nắm lấy sai lệch ấy để buộc tội.
Thanh tiếp: “Vì thế chưa thể gọi đây là bằng chứng đổi đề. Ghi nguyên sự lệch giờ. Niêm riêng bản sao. Muốn biết là đồng hồ lệch hay người ghi lùi giờ, phải đối chiếu sổ trực của hai bên.”
Nghiêm Sách khép mắt một thoáng. Thanh thấy nhưng không hỏi. Một lời khai đúng được kiểm chứng chưa có nghĩa những lời còn lại cũng đúng.
Quan coi trường sai người làm bản sao. Khi mọi người tưởng Thanh sẽ tiếp tục bám lấy hòm đề, nàng lại nói: “Mang hồ sơ duyệt tư cách của ba người có đoạn văn lặp đến đây.”
“Cả Nghiêm Sách?” một chủ sự hỏi.
“Cả Nghiêm Sách, Lương Cảnh Du và Chu Minh Viễn.”
Tên người chết khiến gian trực im đi một nhịp. Cái chết của Chu Minh Viễn vẫn nằm đó như một cái đinh chưa nhổ. Bài văn lặp, hòm đề lệch giờ, sổ Hình bộ bị phủ tên đều có thể kéo người ta ra xa thi thể, nhưng Thanh không cho phép mình quên rằng một thí sinh đã chết trước khi những tờ giấy này bắt đầu biết nói.
Nghiêm Sách nhìn nàng. “Hộ tịch của ta không có gì.”
“Ta chưa hỏi.”
“Ta chỉ muốn nói—”
“Ngươi đã nói đủ cho một lần.” Thanh cắt ngang. “Nếu giấy của ngươi sạch, nó sẽ tự sạch.”
Hắn im.
Ba bộ hồ sơ được đặt thành hàng trên bàn. Thanh không bước qua dây. Nàng bảo chủ sự mở từng bộ theo cùng một thứ tự: phiếu nhập trường, giấy bảo kết, bản sao hộ tịch, xác nhận quê quán. Hồ sơ của Nghiêm Sách có mép giấy sờn, nếp gấp cũ chạy qua góc dưới. Bộ của Lương Cảnh Du cũng không đẹp hơn; dấu tay mờ, chỗ dây đóng hồ sơ đã cọ xơ giấy.
Đến bộ của Chu Minh Viễn, Thanh ngửi thấy mùi trước khi nhìn ra điểm khác.
Mùi hồ gạo.
Rất nhạt, nhưng mới.
Nàng ngẩng đầu. “Dừng.”
Chủ sự cứng tay giữa chừng.
“Đừng đưa gần ta. Lật tờ hộ tịch lên bằng kẹp giấy.”
Tờ giấy được nhấc khỏi lớp bìa lót. Mặt trước ghi ngày cấp cách kỳ thi nhiều tháng. Con dấu không có gì lạ nếu chỉ nhìn bằng mắt. Nhưng mép dưới của tờ giấy quá thẳng, phần gáy còn cứng, và dọc một cạnh có một đường hồ trong suốt chưa ngả vàng. So với những tờ nằm trước và sau nó, nó giống một mảnh da mới được ghép vào vết sẹo cũ.
Đỗ Mạnh nhíu mày. “Giấy này mới làm?”
“Ta chỉ nói nó mới được dán hoặc thay vào bộ hồ sơ.” Thanh đáp. “Chưa nói nội dung giả.”
Quan coi trường thở mạnh qua mũi. “Hồ sơ thí sinh có thể được gia cố trước khi nhập trường.”
“Đúng.” Thanh quay sang lão văn lại. “Ba bộ này do cùng phòng đóng dây?”
“Vâng.”
“Cùng đợt?”
“Cách nhau không quá hai ngày.”
“Vậy vì sao chỉ tờ hộ tịch của Chu Minh Viễn có hồ mới ở mép trong, còn bìa ngoài và những tờ khác đã cũ?”
Lão văn lại cúi sát nhưng không chạm. “Có thể trước khi nộp, phủ hộ tịch đã sao lại.”
“Có ghi sao lại không?”
Không ai trả lời.
Thanh nhìn ngày trên giấy. Nếu tờ này thực sự được sao lại, việc sao lại phải để một dấu vết ở nơi cấp, dù chỉ là số nhận, tên người xin hoặc dòng ghi bản cũ hỏng. Một tờ giấy có thể được làm mới. Một quá trình hợp lệ thì không thể chỉ mới ở đúng tờ cần dùng.
Quan coi trường sai người mời viên phụ trách hộ tịch đã duyệt hồ sơ khoa cử. Người ấy đến khi trời đã tối hẳn. Ông ta mặc áo quan chỉnh tề, vừa bước vào đã nhìn Thanh một cái lâu hơn cần thiết.
“Ta nghe nói Lục ngỗ tác đang bị đình việc.”
“Đúng.” Thanh đáp.
“Vậy việc hộ tịch không thuộc phần nàng xét.”
“Ta không xét hộ tịch.” Thanh nói. “Ta đang chỉ ra tình trạng một tờ giấy trong hồ sơ của người chết.”
Câu “người chết” khiến ông ta đổi sắc rất nhẹ.
Quan coi trường đẩy bản ghi quan sát tới trước mặt ông. “Giải thích.”
Viên quan hộ tịch chỉ nhìn qua rồi nói ngay: “Không có sai lệch. Giấy của Chu Minh Viễn hợp lệ. Dấu thật, số hộ thật, ngày cấp thật.”
Thanh hỏi: “Có được sao lại không?”
“Không.”
“Có được thay tờ không?”
“Không.”
“Có được dán lại mép không?”
Ông ta ngập ngừng. “Giấy cũ đôi khi phải gia cố.”
“Vừa rồi ngài nói không thay, không sao. Ta hỏi gia cố.”
“Có thể gia cố.”
“Ở đâu?”
“Phòng hộ tịch.”
“Có ghi việc gia cố không?”
“Việc nhỏ như vậy không cần ghi.”
Thanh nhìn ông ta. Vai trái đau giật theo nhịp tim. Nàng đặt bàn tay phải lên cổ tay trái, ép cơn run xuống. Trong nghề của nàng, một người đổi lời quá nhanh không phải chứng cứ. Nhưng nó là chỗ phải đặt thêm một câu hỏi.
“Nếu chỉ gia cố,” nàng nói, “vì sao lỗ đóng dây cũ trên tờ hộ tịch không trùng với lỗ trên cả bộ hồ sơ?”
Đỗ Mạnh bước đến gần bàn hơn. Viên chủ sự dùng đầu bút chỉ. Hai lỗ nhỏ ở mép tờ hộ tịch lệch khỏi đường dây hiện tại gần nửa đốt ngón tay. Tờ giấy từng được đóng trong một bộ khác trước khi được luồn vào đây.
Viên quan hộ tịch im lặng.
Thanh nói: “Một tờ giấy mới có thể là bản sao hợp lệ. Một tờ giấy từng nằm trong bộ khác cũng có thể có lý do hợp lệ. Nhưng nếu cả hai cùng xảy ra, ta cần sổ cấp lại hoặc sổ chuyển hồ sơ.”
“Không có chuyện chuyển hồ sơ.” ông ta đáp.
“Vậy mang sổ cấp lại.”
“Không cần.”
Quan coi trường lạnh giọng: “Bây giờ cần.”
Người kia quay sang ông, vẻ khó chịu đã lộ hẳn. “Đây là hồ sơ đã qua duyệt. Nếu cứ vì mùi hồ mà lật lại từng bản hộ tịch, trường thi còn thể thống gì?”
Thanh nghe câu ấy mà bất giác nhớ những bản nghiệm trạng cũ. Cũng từng có người nói vì một vết mực, một ngày mưa, một nút dây mà lật lại án cũ thì nha môn còn thể thống gì. Thể thống luôn là tấm màn được kéo xuống trước khi có người hỏi giấy dưới đó viết gì.
Nàng không tranh cãi. “Ai ký cấp bản này?”
Viên quan hộ tịch đáp ngay: “Người trong phòng.”
“Người nào?”
“Chữ đã có trên giấy.”
“Xin đọc tên.”
Ông ta không đọc.
Đỗ Mạnh cúi nhìn dòng chữ nhỏ dưới phần xác nhận. Anh không chạm giấy, chỉ nheo mắt rồi bỗng quay sang Thanh.
“Ta biết cái tên này.”
Viên quan hộ tịch lập tức nói: “Biết thì có gì lạ? Người làm việc công qua lại với nha môn—”
“Không phải qua lại.” Đỗ Mạnh cắt ngang. “Hắn từng mang lệnh Hình bộ xuống nha môn lúc vụ Hầu phủ bị ép sửa thành ‘nghi tự vẫn’.”
Không khí trong phòng đặc lại.
Thanh không nhìn Đỗ Mạnh ngay. Nàng nhìn Nghiêm Sách.
Hắn vẫn ngồi yên, nhưng ngón cái đã bấm sâu vào đốt tay trỏ. Phản ứng nhỏ đến mức nếu không chờ nó, có lẽ chẳng ai thấy.
Nàng quay lại tờ giấy. “Người này hiện ở đâu?”
Viên quan hộ tịch mím môi.
Quan coi trường hỏi thay: “Có phải người của Từ thị lang không?”
Lần này sự im lặng chính là câu trả lời trước khi lời nói được chọn.
“Trước đây hắn theo việc dưới Hình bộ.” viên quan hộ tịch nói chậm. “Sau được điều sang phụ trách đối chiếu hồ sơ phục hồi hộ. Chỉ là một viên lại.”
Đỗ Mạnh cười nhạt. “Một viên lại rất biết chọn hồ sơ để phục hồi.”
Thanh không để câu ấy đi xa. “Ghi đúng chức vụ và đường chuyển việc. Không ghi suy đoán.”
Văn lại cúi đầu viết.
Nàng yêu cầu niêm riêng bản hộ tịch của Chu Minh Viễn cùng bản mô tả tình trạng, không bóc lớp hồ, không cạo mép, không thử nước. Sau đó nàng bảo quan coi trường cho mang danh sách duyệt tư cách cuối cùng của toàn bộ thí sinh đến. Nếu tờ hộ tịch này đã được đưa vào sau, phải có người chấp nhận nó đi qua cửa cuối.
Khi đứng dậy, Thanh thấy trước mắt tối lại trong một nhịp. Đỗ Mạnh đưa tay nhưng nàng đã vịn được cạnh ghế bằng tay phải.
“Vai ngươi—”
“Chưa chết.”
“Ta hỏi vai, không hỏi ngươi.”
Thanh không đáp. Dưới lớp áo, vết thương nóng rát hơn lúc đầu. Ống trúc của Thẩm Dao vẫn lạnh bên ngực, như nhắc nàng rằng ngoài bức tường trường thi còn có một người đang bị giữ trong Hầu phủ, và một bí mật khác chưa thể mang ra ánh sáng.
Ngoài hành lang, người được sai đi lấy danh sách duyệt tư cách đã chạy khuất.
Trên bàn, tờ hộ tịch của Chu Minh Viễn nằm giữa hai tờ giấy cũ, trắng và cứng đến chói mắt.
Ngày trên giấy nói nó đã tồn tại từ nhiều tháng trước.
Mùi hồ nói nó vừa được ghép vào một đời người.
Còn cái tên dưới dòng cấp giấy dẫn thẳng về một kẻ thân tín của Từ Kính.