Chương 21: Ba Năm Bị Định Giá

Chương 21: Ba Năm Bị Định Giá

“Tốt. Bây giờ chúng ta bắt đầu tính xem ba năm qua, họ đã bán cô với giá bao nhiêu.”

Tô Mạn nói câu ấy bằng giọng bình thản như đang đọc một khoản mục trong báo cáo tài chính. Nhưng tôi lại có cảm giác có ai đó vừa kéo một đường khóa lạnh chạy dọc sống lưng. Bán cô. Không phải dùng cô, không phải quản lý cô, không phải đại diện cho cô. Chỉ là bán. Hai chữ đó thẳng thừng đến mức không còn chỗ cho những lời hoa mỹ mà Tinh Diệu từng dùng trong hợp đồng: đào tạo, định hướng, bảo vệ hình ảnh, tối ưu giá trị thương mại. Hóa ra khi bỏ hết lớp sơn sáng bóng của nghề này, một diễn viên cũng có thể bị đặt lên bảng báo giá giống một vị trí quảng cáo ngoài trời.

Tô Mạn không để tôi chìm trong cảm giác buồn nôn quá lâu. Cô mở một biểu mẫu mới, đặt tên là “đối chiếu quyền hình ảnh ba năm”, rồi đẩy laptop phụ sang trước mặt tôi. “Từ bây giờ, cô chỉ làm ba việc. Một, nhớ lại tất cả nhãn hàng, sự kiện, đoàn phim, nền tảng và gói truyền thông từng dùng tên hoặc mặt cô. Hai, đánh dấu việc nào cô thật sự biết và từng ký riêng. Ba, việc nào cô chỉ thấy sau khi nó xuất hiện trên mạng.” Cô dừng lại, nhìn thẳng vào tôi. “Đừng vội tức giận. Tức giận làm sai thứ tự chứng cứ.”

Tôi gật đầu, nhưng bàn tay đặt trên bàn vẫn hơi lạnh. Trong ba năm ở Tinh Diệu, tôi từng nghĩ mình chỉ nghèo quyền lựa chọn. Họ chọn kịch bản cho tôi, chọn váy cho tôi, chọn phát ngôn cho tôi, chọn thời điểm tôi nên cười trước máy quay. Tôi không ngờ ngay cả những khoảnh khắc mình không xuất hiện, tên mình cũng có thể được đưa vào một dòng thuyết minh thương mại nào đó. “Lạc Tinh Miên tham gia nhận diện thương hiệu”, “Lạc Tinh Miên góp mặt trong chiến dịch”, “gói nghệ sĩ cùng tuyến hình tượng”. Những cụm chữ ấy nghe lịch sự, nhưng nếu tôi không biết, không ký, không được chia tiền, vậy nó khác gì một căn phòng có gương một chiều: bên ngoài người ta mua bán, bên trong tôi vẫn tưởng mình đang đứng yên.

Tô Mạn mở thư mục “authorization_image_usage” vừa tạo ở cuối chương trước. Bên trong lúc này đã có mấy file chỉ mục. Một phần là ảnh chụp màn hình quảng cáo công khai, một phần là thông báo thương mại cũ được lưu từ email cá nhân của tôi, một phần là bảng thời gian do văn phòng cô rà soát từ cơ sở dữ liệu truyền thông. Hạ Trầm Chu cũng chuyển đến một file nén nhỏ, tên rất ngắn: “public_ad_archive”. Tô Mạn chỉ liếc qua rồi nói: “File của anh Hạ chỉ dùng làm bản đồ tìm nguồn, chưa dùng làm chứng cứ chính. Chứng cứ chính phải đi từ hợp đồng, hóa đơn, sao kê, email xác nhận và bản ủy quyền gốc. Cô hiểu khác biệt này không?”

“Hiểu.” Tôi nhìn tên file đó, ngực thoáng co lại rồi lại buông ra. Anh vẫn đứng ở phía sau một bước, không chen vào vị trí của Tô Mạn, cũng không biến hồ sơ của tôi thành chiến lợi phẩm của anh. Tôi không biết mình nên thấy nhẹ nhõm hay cảnh giác vì sự vừa đủ ấy. Nhưng tôi biết, ít nhất ở thời điểm này, con đường trên bàn vẫn thuộc về tôi.

Chúng tôi bắt đầu từ những thứ dễ nhìn nhất. Năm đầu tiên, tôi quay một quảng cáo nước khoáng, cát-xê về tài khoản đúng hạn. Tôi đánh dấu xanh. Nửa năm sau, poster của tôi xuất hiện trong chiến dịch “mùa hè sạch” của cùng nhãn hàng thêm hai tháng, nhưng tôi không nhận được phụ lục gia hạn. Tô Mạn đánh dấu vàng. Năm thứ hai, tôi làm đại sứ ngắn hạn cho một ứng dụng đọc sách, hợp đồng ghi ba tháng, phạm vi trong nước. Nhưng ảnh hậu trường của tôi lại bị nền tảng dùng trong hội nghị gọi vốn, đặt cạnh dòng chữ “nghệ sĩ trẻ có sức lan tỏa cao”. Tôi nhớ rất rõ, bởi hôm đó Đường Vệ Minh còn khen tôi “có phúc khí được nhà đầu tư thích”. Tô Mạn không nói gì, chỉ đổi màu ô thành đỏ.

Càng rà, màn hình càng giống một tấm lưới kéo lên từ đáy nước bẩn. Một thương hiệu mỹ phẩm từng mời tôi chụp ảnh thử sản phẩm, cuối cùng không ký đại diện vì lịch trình xung đột, nhưng trong bảng truyền thông của Tinh Diệu lại có mục “hỗ trợ hình ảnh Lạc Tinh Miên cho chiến dịch thử nghiệm”. Một nền tảng video từng dùng cảnh hậu trường của tôi trong phim ngắn quảng bá, công ty báo với tôi rằng đó là nghĩa vụ phối hợp dự án, nhưng hóa đơn bên đối tác lại ghi “gói quyền nhân vật và nghệ sĩ liên quan”. Một buổi livestream tôi chỉ xuất hiện mười phút để chúc mừng sinh nhật đoàn phim, sau đó bị cắt ra thành ba đoạn quảng cáo cho sản phẩm khác, còn phần thù lao chuyển về cho tôi được ghi là “phụ cấp hoạt động”. Ba chữ phụ cấp ấy nhỏ đến mức giống một cái tát bị đặt trong phong bì.

Tô Mạn xoay màn hình chính sang tôi. Trên đó là một bảng PDF được scan khá mờ, nhưng tên tôi hiện rất rõ ở cột thứ ba: Lạc Tinh Miên, nhận diện loại A-, rủi ro dư luận trung bình, giá trị gói phối hợp: một triệu hai trăm nghìn. Dòng dưới là Nhan Sơ, nhận diện loại B+, tiềm năng thay thế cao, giá trị gói nuôi hình tượng: tám trăm nghìn. Tôi nhìn hai cái tên nằm cạnh nhau, một người bị định giá để bán, một người được định giá để thay thế. Cổ họng tôi khô lại. Hóa ra từ rất sớm, trong mắt họ tôi đã không còn là một diễn viên cần được bảo vệ. Tôi là tài sản sắp khấu hao, còn Nhan Sơ là khoản đầu tư chuẩn bị lên kệ.

“Tài liệu này từ đâu?” Tôi hỏi. Giọng tôi bình tĩnh hơn mình tưởng.

“Một bản phụ lục báo giá trong gói truyền thông đối tác. Nguồn hiện tại chỉ là bản lưu thương mại, chưa đủ để nộp độc lập, nhưng đủ để yêu cầu Tinh Diệu xuất trình bản gốc.” Tô Mạn dùng bút khoanh vào cụm “rủi ro dư luận”. “Cô thấy vấn đề chưa? Họ không chỉ tính giá khi dùng hình ảnh cô. Họ còn tính sẵn giá khi cô gặp khủng hoảng. Nếu scandal nổ, đối tác có quyền yêu cầu bồi thường. Tinh Diệu có thể nói chính cô làm giảm giá trị chiến dịch, sau đó lấy khoản bồi thường của đối tác chồng lên yêu cầu bốn mươi tám triệu hôm nay.”

Tôi ngẩng lên. “Nghĩa là họ bán tôi trước, rồi nếu chuyện họ dựng làm tôi bị chửi, họ lại bắt tôi trả tiền vì tôi bị chửi?”

Lần đầu tiên trong buổi sáng, Tô Mạn nhìn tôi bằng ánh mắt gần như có chút tán thưởng lạnh lùng. “Đúng. Đó gọi là biến nạn nhân thành nguồn thu hai lần. Một lần khi cô còn có giá, một lần khi họ tuyên bố cô làm họ thiệt hại.” Cô đóng một tập hồ sơ, tiếng bìa cứng chạm mặt bàn rất khẽ nhưng đủ khiến tôi tỉnh táo. “Cho nên vụ này không chỉ là phản bác bồi thường. Chúng ta phải chứng minh cái gọi là thiệt hại của họ có thể được tạo ra từ chính cơ chế khai thác và hy sinh nghệ sĩ.”

Tôi tưởng mình sẽ tức giận đến run. Nhưng kỳ lạ là, khi những con số hiện ra quá rõ, cảm xúc trong tôi lại lạnh dần. Đời trước, tôi từng bị mắng là loại người bán rẻ danh dự để đổi vai diễn. Tôi từng không hiểu vì sao lời vu khống ấy có thể lan nhanh đến vậy. Bây giờ tôi nhìn bảng báo giá trước mặt, nhìn hóa đơn bất thường, nhìn những cụm chữ “rủi ro”, “thay thế”, “khai thác dư giá trị”, cuối cùng tôi hiểu. Thứ bị bán rẻ từ đầu không phải danh dự của tôi. Là quyền được biết mình đang bị bán.

Điện thoại Tô Mạn rung lên. Cô nghe chưa đến mười giây, chỉ nói hai câu: “Gửi vào mail bảo mật. Đừng chuyển bản gốc qua mạng công cộng.” Sau đó cô tắt máy, mở hộp thư mã hóa. Một trợ lý của văn phòng vừa gửi đến bảng đối chiếu hóa đơn từ kho dữ liệu thương mại mua hợp pháp. Tên file khiến mí mắt tôi giật nhẹ: “TY-IMG-0317_supplement_scan”. Tô Mạn tải về, nhập mật khẩu, rồi cả căn phòng bỗng im xuống khi trang đầu tiên hiện ra.

Đó là một phụ lục sử dụng hình ảnh liên quan đến chiến dịch mỹ phẩm Lan Chi. Thời gian ký hiển thị là hai tháng trước khi scandal khách sạn bùng nổ. Phạm vi sử dụng: chân dung, video hậu trường, giọng nói cắt từ tư liệu phỏng vấn, hình tượng nhân vật tương tự. Thời hạn: hai năm. Phí cấp quyền: ba triệu sáu trăm nghìn. Bên nhận tiền: Tinh Diệu Entertainment. Bên nghệ sĩ phối hợp: Lạc Tinh Miên.

Tôi nhìn xuống cuối trang. Chỗ lẽ ra phải có chữ ký của tôi trống không. Không có nét bút, không có chữ ký điện tử, không có dấu xác nhận đã đọc. Chỉ có con dấu đỏ của Tinh Diệu đóng lên mép giấy, lạnh lẽo và đầy đủ như thể một khoảng trống cũng có thể thay tôi đồng ý.

Tô Mạn phóng to phần cuối hợp đồng. Ánh sáng màn hình phản chiếu trên mắt kính của cô, làm gương mặt vốn lạnh càng giống một lưỡi dao mới rút khỏi bao. “Cô Lạc,” cô nói chậm rãi, “hợp đồng này không có chữ ký của cô.”

Tôi chưa kịp trả lời, hộp thư lại bật thêm một thông báo mới. Lần này là từ pháp vụ Tinh Diệu, tiêu đề rất dài: “Thông báo bổ sung về trách nhiệm bồi thường phát sinh từ hợp tác thương mại đã bị ảnh hưởng bởi hành vi của nghệ sĩ.” Tô Mạn mở file đính kèm. Dòng đầu tiên đập vào mắt tôi như một ngọn đèn trắng chiếu thẳng lên bàn mổ: căn cứ hợp đồng TY-IMG-0317, Tinh Diệu yêu cầu Lạc Tinh Miên phối hợp chịu khoản bồi thường bổ sung mười ba triệu sáu trăm nghìn.

Tôi nhìn khoảng trắng nơi chữ ký của mình đáng lẽ phải tồn tại, rồi nhìn khoản tiền họ vừa bắt tôi trả. Ba năm bị định giá, cuối cùng cũng để lại một con số cụ thể. Chỉ là lần này, người phải trả lời không còn là tôi nữa.