Chương 21: Bắt Đầu Từ Người Dùng
Sáng hôm sau, Khang không mang bộ lục giác đến phòng dự án. Anh mang một cuốn sổ trống và chiếc thước dây, rồi cùng cả nhóm đi bộ sang dãy trọ phía sau cổng đông của trường.
Bản mẫu cũ vẫn ở nguyên chỗ sát tường, chốt phải còn vệt cạ. Khang chỉ cần nhìn vài phút là nghĩ ra cách sửa, nhưng sổ thay đổi hôm qua không cho anh lý do nào để chạm vào nó. Họ chưa biết phần nào còn đáng giữ.
Hạ An đứng dưới mái hiên khu trọ, mở cuốn sổ mép gấp. Trước khi gõ cửa phòng đầu tiên, cô đọc lại ba câu nhóm đã chốt ở phòng dự án: khi chuyển trọ, người dùng mang bàn ghế thế nào; phần nào thường gây phiền nhất khi tháo và lắp lại; nếu một chi tiết hỏng, họ muốn sửa, thay hay bỏ cả món đồ.
“Không hỏi họ có thích bàn gập của mình không?” Khang hỏi.
Hạ An nhìn anh một nhịp. “Anh muốn biết họ cần gì, hay muốn biết họ có thích thứ mình đã làm?”
Câu hỏi không còn làm Khang khó chịu như mấy tháng trước, nhưng vẫn chạm đúng chỗ. Anh xoay nắp bút rồi cất nó vào túi. “Hỏi nhu cầu trước.”
Họ cũng thống nhất không tranh luận giải pháp ngay tại chỗ. Mỗi người ghi điều mình nghe được; cuối buổi mới đối chiếu. Nếu một câu trả lời trái với điều đã có, họ ghi nó như dữ liệu cần kiểm tra, không biến thành ngoại lệ để bỏ qua.
Phòng đầu tiên chưa đến mười lăm mét vuông. Nữ sinh năm hai đang thuê ở đó kể cô đã đổi chỗ ở nhiều lần từ khi vào đại học. Mỗi lần dọn, cô không quan tâm cái bàn gập sát tường được bao nhiêu; điều cô ngại nhất là phải nhờ người khiêng nguyên khung xuống cầu thang hẹp.
“Nếu tháo được thì sao?” Hạ An hỏi.
“Tháo được mà lắp lại như đồ xếp hình thì em cũng ngại.” Cô gái cười, chỉ vào chiếc kệ nhựa cạnh giường. “Cái này em giữ vì bốn tấm giống nhau, chốt cũng giống nhau. Hỏng một tấm thì mua tấm khác. Cái bàn trước em có một thanh cong, lúc chuyển bị móp mà không biết tìm đâu ra cái thay.”
Khang ghi hai dòng rồi dừng bút. Anh từng dành nhiều giờ để làm cho chuyển động gập của Góc Học Gọn liền mạch hơn. Trong phòng nhỏ, nhìn mặt bàn thu lại sát khung đúng là gọn. Nhưng người trước mặt họ không hề nói về khoảnh khắc gập bàn. Cô nói về lúc phải đưa nó qua một cầu thang, lên một chiếc xe và dựng lại ở chỗ khác.
Ở khu trọ thứ hai, một sinh viên nam kể từng tháo chiếc bàn mua sẵn để chuyển phòng, làm mất hai con ốc rồi phải dùng dây rút vì không tìm đúng loại. Nếu chọn giữa một món gập đẹp dùng phụ kiện riêng và một món bình thường hơn nhưng dễ mua đồ thay, anh ta chọn cái thứ hai.
Đến phòng thứ ba, Vy chú ý một chuyện Khang suýt bỏ qua. Chủ phòng kê đồ rất gọn nhưng trên cạnh tủ có một túi nhỏ đựng riêng ốc vít, miếng nhựa và chìa lục giác từ những món nội thất khác nhau. Mỗi lần dọn trọ, cô phải nhớ túi nào đi với món nào. Có một bộ kệ cô không còn dám tháo vì sợ lắp sai thứ tự.
Vy vẽ nhanh bốn khối vuông trong sổ. “Nếu một sản phẩm phải tháo nhiều lần, hướng dẫn không chỉ dùng lúc mua về.”
“Nó phải còn hiểu được sau lần chuyển thứ ba, thứ tư.” Hạ An ghi thêm.
Buổi chiều, họ đi thêm vài dãy trọ. Không phải ai cũng chuyển phòng thường xuyên; có người vẫn thích mặt bàn thu gọn để lấy chỗ sinh hoạt. Hạ An giữ cả những câu trả lời đó, không để khảo sát biến thành cách chứng minh kết luận đang hình thành.
Nhưng khi các ghi chú được trải ra trên bàn phòng dự án vào cuối ngày, một đường chung hiện rõ hơn lần khảo sát đầu tiên của họ. “Gọn” không chỉ là gập mỏng khi đứng trong một căn phòng. Với nhiều người thuê trọ, gọn còn là tách được thành những phần đủ nhẹ để mang, đủ rõ để lắp lại và đủ phổ thông để thay một chi tiết mà không bỏ cả bộ.
Phúc kéo tờ chi phí lại gần. “Mình từng cộng tiền cho cơ cấu gập như một tính năng chính. Nếu nhu cầu chính đổi, khoản đó phải bị hỏi lại.”
Khang nghe chữ “đổi” và phản xạ đầu tiên vẫn là bảo vệ phần đã làm. Cơ cấu gập hiện tại đã đi qua nhiều bản phác và lần chỉnh. Bỏ nó đồng nghĩa bỏ phần khiến sản phẩm trông thông minh nhất.
Anh mở bản vẽ cũ. Cụm chốt và các điểm quay hiện lên quen thuộc; chỉ cần sửa cách khóa và vài sai số, cơ cấu vẫn có thể hoạt động tốt.
Khang đưa tay về phía bàn phím rồi dừng lại.
“Phần nào của dữ liệu hôm nay yêu cầu mình giữ cơ cấu này?” anh hỏi.
Không ai trả lời ngay. Hạ An lật lại ghi chú. Vy đặt hình bốn khối vuông cạnh tờ tổng hợp. Phúc nhìn bảng chi phí, còn Huy khoanh tay dựa vào cạnh bàn.
“Có nhu cầu thu gọn mặt bàn khi không dùng.” Hạ An nói. “Nhưng chưa có gì cho thấy phải đạt nó bằng cơ cấu này. Cũng chưa có gì cho thấy gập trong một động tác quan trọng hơn tháo để chuyển, thay chi tiết hoặc lắp lại.”
Khang gật. Câu trả lời không phủ nhận công sức của anh. Nó chỉ tách nhu cầu khỏi cách anh từng chọn để giải nhu cầu đó.
Huy bước tới gần màn hình. “Nếu giữ cụm này, tôi vẫn phải xử lý chốt, ray, sai số lắp và cách thay khi một điểm mòn. Làm được. Nhưng mỗi thứ đó là thêm một chỗ phải kiểm.”
“Chi phí cũng tăng theo.” Phúc đặt đầu bút vào hai dòng phụ kiện. “Chưa cần tính con số mới, chỉ nhìn số loại chi tiết đã thấy mình đang trả tiền cho độ phức tạp.”
Vy không nói về thẩm mỹ. Cô lật sang trang có sơ đồ tháo lắp. “Nếu người dùng chuyển trọ, tôi muốn mỗi phần có một vị trí rõ và một thứ tự không thay đổi. Cơ cấu hiện tại khiến khung gần như phải đi nguyên cụm.”
Khang không tìm một câu phản bác cho từng người. Anh buộc mình quay về câu hỏi trước khi vẽ: thứ gì người dùng cần giữ bằng được?
“Tự đứng. Không khoan tường.” Anh nói chậm. “Có mặt học đủ dùng. Có thể thu gọn khi cần. Nhưng khi chuyển trọ phải tách được thành các cụm nhẹ hơn. Hỏng một phần không bắt bỏ cả khung. Và số loại liên kết càng ít càng tốt.”
Hạ An dùng bút gạch dưới từng ý. “Đây là tiêu chí hay giải pháp?”
Khang nhìn lại. “Bốn ý đầu là tiêu chí. Ý cuối là giả thuyết để kiểm.”
Khang lấy một tờ giấy trắng thay vì mở bản vẽ cũ. Anh vẽ hai khung bên độc lập, một mặt bàn có thể tháo, phần chứa đồ thành cụm riêng và các điểm nối được giảm về vài vị trí lặp lại. Anh không vẽ chi tiết chốt. Không chọn loại phụ kiện. Không ghi kích thước như thể phương án đã được khóa.
“Tôi đề xuất bỏ cơ cấu gập phức tạp.” Khang đặt bút xuống. Nói thành lời khiến ngực anh nhẹ đi một cách lạ lùng. “Chuyển sang khung mô-đun ít chi tiết. Mình vẫn giữ sản phẩm tự đứng, không khoan tường, nhưng thay vì cố làm cả bộ gập thật đẹp, mình ưu tiên tháo thành cụm, mang được và thay từng phần.”
Huy nhìn bản phác rồi nhìn Khang. Sự dè chừng chưa biến mất. “Anh đang đề xuất hay chốt?”
Khang kéo cuốn sổ thay đổi lại gần. “Đề xuất. Phần kết cấu qua anh. Phúc kiểm chi phí. Vy kiểm cách tháo lắp. Hạ An kiểm lại kết luận người dùng.”
Phúc gõ bút lên bảng. “Và trước khi dựng bản mới, chốt mục tiêu trọng lượng, số loại phụ kiện và mức giá. Không có mấy ngưỡng đó thì ‘mô-đun’ cũng chỉ là một chữ đẹp.”
“Đồng ý.” Khang viết vào sổ, nhưng ở ô kết quả anh để trống. Họ mới khóa hướng cần phát triển, chưa có dữ liệu để tuyên bố phương án đạt.
Vy kéo tờ phác về phía mình. “Tôi sẽ thử vẽ hai cách chia cụm. Nếu phải đánh dấu quá nhiều điểm nối, tức là mình vẫn chưa đơn giản.”
Hạ An gom các tờ ghi chú theo ba nhóm: chuyển trọ, tháo lắp, sửa thay. “Tôi sẽ kiểm lại những câu trái chiều. Người ít chuyển trọ vẫn cần thu gọn trong phòng, nên mình không được giải một vấn đề rồi làm mất vấn đề cũ.”
Khang nhìn mọi người nhận phần việc mà không cần anh chia từng bước. Việc không phải tự chứng minh mọi câu trả lời khiến đầu anh thoáng hơn, và cảm giác nhẹ nhõm đến rõ hơn cả lúc quyết định bỏ cơ cấu.
Câu hỏi từng xuất hiện từ vòng khảo sát đầu: có thể mang bàn sang phòng khác bằng xe máy hay không. Khi ấy Khang xem nó là yêu cầu phụ. Lần này, nhiều câu trả lời đã đặt nó đúng vào trọng lượng của nó.
Anh đóng bản vẽ cũ nhưng không xóa. Công sức trước đó không vô nghĩa; nó đã cho họ thấy giới hạn. Chỉ là giá trị của công sức cũ không đủ bắt sản phẩm tương lai phải tiếp tục mang cùng một giải pháp.
Huy cầm tờ phác lên, gõ hai lần vào góc giấy theo thói quen. Anh rà qua các cụm rời, những điểm nối còn để trống và phần khung tự đứng chưa khóa chi tiết.
“Nhìn nó ít ‘thông minh’ hơn bản cũ.” Huy nói. “Nhưng nếu đi theo hướng này, sản xuất sẽ tốt hơn nhiều.”
Khang nhìn bản vẽ cũ đã tắt trên màn hình, rồi nhìn tờ giấy chỉ có những khối đơn giản trong tay Huy. Lần đầu tiên, anh không thấy cần phải chứng minh hai chữ đó có thể đứng cùng nhau.
“Ừ.” Anh đáp. “Tôi đồng ý.”