Chương 4: Case Không Có Mặt Người

Đến mười giờ mười bảy, Vũ đặt tên cho thư mục tạm là case_khong_co_mat_nguoi. Lý Tường nhìn cái tên ấy, im hai giây rồi hỏi: ‘Anh đặt vậy nghe hơi… lạnh không?’ Vũ không ngẩng đầu. ‘Trong ảnh giả không có mặt người rõ. Trong bài quảng cáo không có tên người rõ. Trong biên bản nhà trường không có quyết định rõ. Vụ này được thiết kế để ai cũng nhìn thấy cô ấy, nhưng không ai phải nhận là mình đang đánh cô ấy.’ Anh kéo thêm ba bản chụp vào thư mục, từng file được đặt theo giờ, nguồn, đường dẫn lưu trữ. Trên màn hình, bài của Nam Thành Today vẫn đang có dấu tài trợ. Nó không hét. Nó chỉ thở đều, lặng lẽ mua thêm người đọc bằng tiền của ai đó không muốn lộ mặt.

Vũ không đụng vào thứ gì nằm sau cánh cửa khóa. Anh chỉ đi vòng quanh những gì kẻ kia tự bày ra ngoài phố: lịch đổi tên trang, nhịp đăng bài, các cụm từ lặp lại, phần minh bạch quảng cáo, những bài cũ chưa kịp xóa sạch. Lý Tường phụ trách lập bảng so sánh. Một cột là nhóm phụ huynh 11A3. Một cột là fanpage công khai. Một cột là thời gian bài được đẩy. Cụm ‘tránh ảnh hưởng các cháu’ xuất hiện như một vết dầu loang: đầu tiên trong nhóm kín, sau đó trong bài ám chỉ, rồi trong bình luận của vài tài khoản mới tạo, tất cả đều nói bằng một thứ giọng đạo đức đã được phô tô quá nhiều lần. Lý Tường càng nhìn càng bực. ‘Người thật nói chuyện không đều thế này.’ Vũ đáp: ‘Người thật cũng có thể lười nghĩ. Nhưng lười nghĩ không tự mua quảng cáo.’

Trong lúc đó, Mai Anh ngồi ở phòng họp nhỏ cạnh văn phòng hiệu phó. Cửa kính mờ làm bóng người bên ngoài méo đi, giống như cả trường đang biến thành một tấm ảnh nén xấu. Thầy Lâm ngồi bên trái cô, trước mặt là một tập giấy trắng nhiều hơn chữ. Nguyễn Hữu Tín đến muộn sáu phút, mặc sơ mi phẳng, điện thoại úp xuống bàn, giọng nói đủ trầm để người khác tưởng ông ta đang kiềm chế vì đại cục. ‘Chúng tôi không kết luận cô Mai Anh sai,’ ông nói, ‘nhưng phụ huynh cần sự yên tâm. Trước mắt, cô nên tạm ngừng tiếp xúc 11A3 để tránh ảnh hưởng các cháu.’ Cụm từ ấy rơi xuống bàn như một con dấu đã dùng quá nhiều lần.

Mai Anh nhìn thầy Lâm. ‘Đây là yêu cầu của phụ huynh hay quyết định của nhà trường ạ?’ Thầy Lâm ho nhẹ. ‘Chúng ta đang trao đổi để tìm phương án mềm.’ ‘Nếu là quyết định của nhà trường, em xin văn bản. Nếu là yêu cầu của phụ huynh, em xin ghi rõ người đề xuất, lý do, căn cứ và thời hạn.’ Căn phòng yên đi. Có lẽ người ta quen với việc một giáo viên bị đặt vào thế xin được tin, không quen với việc cô xin căn cứ. Nguyễn Hữu Tín mỉm cười rất nhạt. ‘Cô đang làm mọi chuyện căng lên.’ Mai Anh đặt tay lên mép sổ, các ngón tay lạnh nhưng giọng vẫn thẳng. ‘Không, tôi đang giữ cho mọi chuyện có chữ ký.’

Tin nhắn của cô gửi đến Vũ lúc mười giờ ba mươi hai: ‘Họ muốn tôi ký biên bản tạm ngừng đứng lớp theo đề xuất phụ huynh, không ghi thời hạn.’ Vũ đọc, trả lời gần như ngay: ‘Đừng ký bản không thời hạn. Yêu cầu bổ sung: chưa có kết luận sai phạm, lý do tạm ngừng, người chịu trách nhiệm, thời hạn xem xét, cam kết bảo mật thông tin học sinh.’ Anh gõ thêm một dòng: ‘Không tranh luận đạo đức. Chỉ hỏi căn cứ.’ Gửi xong, anh nhìn lại tên thư mục case_khong_co_mat_nguoi. Một phần trong anh thấy cái tên chính xác. Một phần khác thấy nó tiện đến mức đáng ngờ. Sự tiện lợi đôi khi là cách lạnh lùng trốn trách nhiệm của người làm nghề.

Lý Tường kéo ghế lại gần. ‘Anh, đơn vị quảng cáo kia có website. Họ viết là chuyên xử lý khủng hoảng trường học, xây dựng đồng thuận phụ huynh, định hướng truyền thông cộng đồng.’ Cậu đọc đến đâu mặt nhăn đến đó. ‘Nghe như bán băng dính cho miệng người khác.’ Vũ bảo cậu chụp lại trang giới thiệu, nhưng chỉ lưu những phần công khai. Không đăng nhập, không thử form nội bộ, không đoán mật khẩu, không dùng mấy trò nửa mùa khiến hồ sơ tự biến thành rác trước khi đến tay người cần xem. Anh đã đi qua đủ nhiều đêm để biết một bằng chứng bẩn có thể làm hỏng cả một sự thật sạch. Kẻ kia muốn nạn nhân phải tự chứng minh mình không sai; Vũ không định giúp chúng bằng cách phạm lỗi trước.

Ở trường, biên bản được sửa lần thứ hai. Nguyễn Hữu Tín không còn cười. Ông ta gõ ngón tay lên bàn, nhịp đều nhưng nặng. ‘Cô Mai Anh, cô cứ yêu cầu nhiều như vậy thì phụ huynh sẽ nghĩ cô không hợp tác.’ Mai Anh ngẩng lên. ‘Hợp tác không có nghĩa là ký vào một khoảng trắng.’ Thầy Lâm chen vào bằng giọng hòa giải đã mòn mép. ‘Cô nên hiểu cho áp lực của trường.’ Cô nhìn ông, lần đầu tiên để lộ sự mệt mỏi không giấu hết. ‘Em hiểu áp lực. Nhưng em cũng đang là người bị dùng ảnh giả, bị gọi tên trên mạng, bị ngồi ngoài lớp không văn bản. Nếu trường không bảo vệ được giáo viên khi chưa có kết luận, ít nhất đừng yêu cầu giáo viên tự hợp thức hóa việc đó.’

Vũ nghe bản ghi âm hợp pháp do Mai Anh tự bật trong cuộc họp, chỉ nghe phần cô được phép gửi cho anh sau khi đã báo với người trong phòng rằng cuộc làm việc cần được ghi nhận. Giọng cô qua loa điện thoại khô hơn ngoài đời. Không có nước mắt. Không có kịch. Chỉ có một người đang cố không bị đẩy khỏi chính câu chuyện của mình. Vũ ghi chú: nhà trường né văn bản; phụ huynh tạo áp lực bằng ngôn ngữ bảo vệ học sinh; chưa có kết luận; yêu cầu tạm ngừng không thời hạn. Anh đọc lại từng dòng rồi tự thấy khó chịu. Những ghi chú ấy đúng, nhưng thiếu thứ quan trọng nhất: cảm giác của người đang ngồi ở đầu kia bàn.

‘Anh Vũ,’ Mai Anh gọi sau khi cuộc họp tạm nghỉ. ‘Anh đặt tên hồ sơ là gì?’ Câu hỏi làm anh khựng lại. Có lẽ lúc gửi ảnh chụp hướng dẫn, anh đã để lộ đường dẫn thư mục ở góc màn hình. Anh im một nhịp rồi nói thật: ‘Case Không Có Mặt Người.’ Đầu dây bên kia không có tiếng động. Vũ bỗng thấy tiếng quạt máy trong phòng mình lớn quá mức. Mai Anh nói chậm: ‘Tôi biết anh cần xử lý nó như một hồ sơ. Nhưng nếu trong hồ sơ này không có mặt người, thì người bị nhìn đến rách mặt ngoài đời là tôi.’ Câu đó không sắc. Nó mỏi. Chính vì mỏi nên nó đi sâu hơn mọi lời trách móc.

Vũ nhìn màn hình. Những file ảnh, mốc thời gian, bảng so sánh, fanpage, bài tài trợ, cụm từ lặp lại. Tất cả đều cần thiết. Tất cả đều chưa đủ. Anh nói: ‘Tôi xin lỗi.’ Lý Tường ở cạnh bàn giả vờ không nghe, kỹ năng diễn xuất tệ đến mức nếu đây là lớp của Mai Anh chắc cậu chỉ được điểm khuyến khích. Mai Anh không đáp ngay. Một lúc sau, cô nói: ‘Tôi không cần anh nói mềm hơn. Tôi cần anh đừng quên tôi vẫn đang ở trong đó.’ Vũ đóng tên thư mục, đổi lại thành mai_anh_minh_duc_chung_cu_tam. Không phải một hành động lớn. Không cứu được cô khỏi căn phòng họp. Nhưng có những thứ nhỏ phải được sửa trước khi người ta quen với việc sai.

Buổi trưa, bản biên bản cuối cùng không còn câu ‘tạm ngừng tiếp xúc lớp 11A3’ như một quyết định vô thời hạn. Nó đổi thành ‘tạm bố trí công việc chuyên môn khác trong ngày, chờ xác minh nội dung phản ánh’, kèm ghi chú Mai Anh không thừa nhận bất kỳ sai phạm nào và yêu cầu nhà trường bảo mật thông tin học sinh. Đó không phải chiến thắng. Nó chỉ là một khe hở nhỏ để cô không bị khóa tên vào một tờ giấy rỗng. Nguyễn Hữu Tín rời phòng trước, vai áo vẫn phẳng, nhưng tay cầm điện thoại chặt hơn lúc vào. Trước khi đi, ông ta nói với thầy Lâm: ‘Nếu chuyện này ảnh hưởng đến con tôi, tôi sẽ không để yên.’ Mai Anh nghe rõ. Thầy Lâm cũng nghe rõ. Chỉ có biên bản là không nghe thấy gì.

Vũ nhận bản chụp biên bản, lưu vào thư mục. Anh không vui. Người làm nghề của anh sợ nhất không phải dữ liệu thiếu, mà là dữ liệu vừa đủ để biết có người đang chịu đau nhưng chưa đủ để kéo kẻ gây đau ra ánh sáng. Lý Tường đặt một ly cà phê xuống cạnh bàn, cẩn thận không chạm vào đống giấy. ‘Ít nhất cô ấy không ký bừa.’ Vũ gật đầu. ‘Ừ.’ ‘Anh đổi tên thư mục thật à?’ ‘Ừ.’ ‘Em thấy vậy tốt hơn.’ Vũ liếc cậu. ‘Em bắt đầu đánh giá đạo đức hệ thống lưu trữ của anh từ khi nào?’ Lý Tường nhún vai. ‘Từ khi hệ thống lưu trữ của anh làm người ta buồn.’ Vũ không phản bác. Có những câu của thực tập sinh nghe vô lý cho đến khi nó đúng.

Đầu giờ chiều, một trang khác đăng bài mới. Không phải về Mai Anh. Bài viết kể lấp lửng về một nữ nhân viên phòng khám ở quận Đông bị tố dụ dỗ người nhà bệnh nhân chuyển tiền riêng. Ảnh minh họa bị làm mờ, không thấy mặt. Nhưng trong góc ảnh, giữa những điểm nhiễu và vết nén, có một mẩu giấy hẹn khám thật bị cắt dở. Cụm từ trong bài cũng quen đến khó chịu: ‘đề nghị cơ sở xử lý chính thức để tránh ảnh hưởng người bệnh’. Lý Tường đọc xong, mặt tái đi. ‘Không phải một vụ riêng.’ Vũ phóng lớn ảnh vừa đủ, rồi dừng. Anh không cần thêm điểm ảnh để hiểu điều trước mắt. Một nạn nhân khác, một ngành khác, cùng cách trộn thật giả, cùng kiểu mua đạo đức rẻ tiền rồi rải lên mạng như thuốc sát trùng giả.

Thông báo email bật lên ngay sau đó. Người gửi dùng tên tạm, không có lời chào, chỉ kèm một đường dẫn lưu trữ công khai và một câu: ‘Nếu anh đang lần vụ cô giáo Minh Đức, hãy nhìn người này trước khi họ xóa.’ Vũ không bấm ngay. Anh chụp màn hình, ghi thời gian nhận, kiểm tra phần hiển thị cơ bản của thư, rồi mới mở đường dẫn trong môi trường tách biệt dùng cho phân tích an toàn. Bên trong là ba ảnh chụp các bài bôi nhọ khác nhau, ba nạn nhân không rõ mặt, ba câu chữ lặp lại như được lấy từ cùng một mẫu điền sẵn. Ở tên thư mục nén, ai đó đặt một nhãn ngắn: noface_set_01. Vũ ngồi yên vài giây. Case này đúng là không có mặt người. Không phải vì nạn nhân không có mặt, mà vì kẻ đứng sau đã học cách xóa mặt họ trước khi cả thành phố kịp nhớ họ là người.