Chương 41 - Chương 41: Người Cũ Của Thuật Toán

Điện thoại của Huy vẫn rung thêm hai nhịp nữa rồi im bặt, nhưng câu chữ trên màn hình khóa đã đủ làm hành lang trước phòng tin lạnh đi. Cậu bé đứng cứng người bên chiếc ghế, hai bàn tay như không biết nên giấu vào túi hay ôm lấy cặp. Không ai chạm vào điện thoại. Chính sự không chạm ấy làm mọi chuyện trông nghiêm trọng hơn, vì lần đầu tiên trong buổi chiều này, người lớn trong trường buộc phải thừa nhận một cái máy nhỏ của học sinh có thể đang giữ thứ mà biên bản giấy không kịp giữ: khoảnh khắc một lời đe dọa vừa được gửi đi.

Cô Linh bước lên trước nửa bước. “Đưa điện thoại cho cô. Nhà trường cần kiểm tra nhóm chat ngay.” Giọng cô vẫn cố giữ vẻ nghiêm, nhưng chữ “ngay” rơi xuống quá gấp. Huy co vai lại. Minh nhìn thấy phản xạ ấy và thấy cơn giận trong mình nhói lên, không phải kiểu giận muốn quát, mà kiểu giận khiến người ta phải nói thật chậm để khỏi làm hỏng điều cần làm. Anh quay sang thầy hiệu phó. “Đề nghị không ai thu điện thoại của em ấy trước khi phụ huynh Huy có mặt. Hiện tại chỉ cần ghi nhận: điện thoại báo có tin nhắn mới trong nhóm liên quan, nội dung em Huy đọc được là Gia Hân nhắc các bạn nghĩ lại xem bữa cà phê hôm đó ai trả tiền.”

“Anh đang cản trở nhà trường xử lý,” cô Linh nói ngay. Minh không nhìn cô, vì anh biết nếu nhìn thẳng vào vẻ phòng thủ ấy quá lâu, anh sẽ lại bị kéo vào một cuộc tranh cãi không có chứng cứ. “Tôi đang đề nghị nhà trường xử lý sao cho sau này không ai nói tin nhắn bị phụ huynh ép xem, bị giáo viên tự ý mở, hoặc bị học sinh sửa trước khi ghi nhận. Nếu cô thật sự muốn làm rõ, cô cũng nên muốn quy trình sạch.” Câu cuối cùng khiến cô Linh im vài giây. Không khí im lặng ấy không dễ chịu, nhưng nó có tác dụng. Thầy hiệu phó gọi văn thư tới gần hơn, yêu cầu ghi nhận hiện trạng, đồng thời nhắc nhân viên văn phòng gọi giáo viên chủ nhiệm của Huy và phụ huynh Huy thêm lần nữa.

Hạnh đứng ở mép cửa, mặt trắng đi. Chị không hỏi Huy thêm, cũng không giục Minh làm nhanh. Từ khi tìm thấy file gốc trong thùng rác máy số mười hai, chị giống như đã học được cách đau mà không làm đau người khác thêm. Minh nhìn chị một thoáng, rồi nhìn về phía dãy lớp nơi Nhiên đang ngồi. Anh không biết con bé có nghe tiếng trống chuyển tiết vừa rồi không, có ngẩng lên nhìn cửa sổ không, có linh cảm được ngoài này người lớn đang cố giữ cho một phần sự thật không bị xóa trước khi nó kịp thành câu hay không. Anh chỉ biết lúc này, mọi cái chạm vội đều có thể biến thành cái cớ để người ta phủi đi cả chuỗi việc vừa hiện ra.

Trong lúc chờ, Huy lí nhí nói với giáo viên chủ nhiệm vừa tới rằng nhóm chat đó ban đầu không phải nhóm lớp. Nó được lập từ đợt hội chợ truyền thông của trường, khi vài học sinh được chọn quay clip quảng bá hoạt động ngoại khóa. Gia Hân là người rủ các bạn vào vì mẹ bạn ấy “biết cách làm video lên đề xuất”. Huy nói xong câu ấy thì cúi đầu, như sợ mình vừa dùng một từ quá lớn. Minh bắt được từ đó rất rõ: đề xuất. Thuật toán. Thứ vô hình quyết định một đoạn clip được đẩy lên trước mắt bao nhiêu người, một lời giải thích bị chôn xuống dưới bao nhiêu tiếng cười, và một đứa trẻ sẽ bị gọi bằng biệt danh nào trước khi kịp tự nói về mình.

Thầy hiệu phó hỏi: “Mẹ Gia Hân tham gia nhóm học sinh à?” Huy lắc đầu rồi lại gật, bối rối. “Không nói chuyện nhiều ạ. Tài khoản tên Vân Lê tạo nhóm từ hồi đó, sau này Gia Hân đổi tên nhóm mấy lần. Có lúc nhóm dùng để gửi clip hội chợ, có lúc chỉ còn mấy bạn nói chuyện riêng. Em không để ý vì lâu rồi không ai nhắn.” Cô Linh lập tức chen vào rằng phụ huynh hỗ trợ truyền thông hoạt động trường là chuyện bình thường, không thể suy diễn. Minh vẫn giữ giọng đều: “Không ai kết luận. Nhưng nếu một tài khoản người lớn tạo nhóm, trả hóa đơn cà phê, và bây giờ nhóm đó có tin nhắn gây áp lực nhân chứng, thì nó không còn là chi tiết bên lề.”

Mẹ Huy đến sau gần hai mươi phút. Người phụ nữ mặc áo khoác chống nắng còn chưa kéo hết khóa, tóc bết mồ hôi dưới mũ bảo hiểm, vừa thấy con đã hỏi ngay: “Con có sao không?” Chỉ bốn chữ ấy làm Huy bật khóc. Không phải khóc to, chỉ là nước mắt tràn ra rất nhanh, như cậu đã cố giữ từ lúc đứng ở cửa phòng tin đến giờ. Mẹ Huy ôm con một cái ngắn, rồi quay sang thầy hiệu phó. Bà không nói nhiều, nhưng giọng rất rõ: “Tôi đồng ý cho con mở điện thoại trước mặt nhà trường, có tôi ở đây, có ghi biên bản. Không ai cầm máy của con tôi nếu con tôi không đưa.”

Điện thoại được đặt trên bàn ngoài hành lang. Huy tự mở khóa. Văn thư ghi thời gian. Giáo viên chủ nhiệm đứng cạnh mẹ Huy, còn Minh lùi nửa bước để tránh mọi thứ giống như anh đang điều khiển. Khi màn hình nhóm chat hiện ra, tin nhắn của Gia Hân đã biến thành một dòng xám: “Tin nhắn này đã được thu hồi.” Cô Linh thở ra rất khẽ, nhẹ đến mức gần như không nghe thấy, nhưng Minh nghe thấy. Huy hoảng hốt. “Lúc nãy còn hiện trên màn hình khóa, em không bịa đâu.” Mẹ Huy siết vai con. “Con bình tĩnh. Con nói đúng thứ con thấy.”

Minh nhìn thầy hiệu phó. “Xin ghi nhận tin nhắn đã bị thu hồi sau khi điện thoại báo nội dung trên màn hình khóa. Nếu máy có lịch sử thông báo, chỉ kiểm tra phần đó với sự đồng ý của phụ huynh.” Huy gật nhanh. “Máy em có bật, vì em hay bỏ lỡ bài tập cô gửi.” Lần này không phải may mắn rơi xuống từ trời. Đó là một thói quen nhỏ của một đứa trẻ hay sợ mình quên việc, vô tình giữ lại thứ mà người gửi tưởng đã xóa được. Trong phần lịch sử thông báo, dòng chữ vẫn nằm đó, ngắn và lạnh: “Ai đang ở phòng tin thì nhớ trước khi nói gì, nghĩ lại xem bữa cà phê hôm đó ai trả tiền.” Bên dưới là tên người gửi: Gia Hân.

Không ai nói gì trong vài giây. Câu ấy, khi nằm trong biên bản, mất đi vẻ ngạo mạn của một tin nhắn học sinh, nhưng lại lộ ra xương sống thật của nó: nhắc nợ. Không phải nợ tiền theo nghĩa giấy trắng mực đen, mà là nợ sự im lặng. Minh thấy Hạnh quay mặt đi, hai mắt đỏ lên. Anh cũng muốn quay đi, nhưng anh không cho phép mình bỏ sót chi tiết tiếp theo. Mẹ Huy đồng ý cho con mở phần thông tin nhóm. Nhóm hiện tên “8A2 media cũ”, ngày tạo cách đây năm tháng. Người tạo nhóm: Vân Lê. Quản trị viên hiện tại: Vân Lê và Gia Hân. Ảnh đại diện nhóm là một tấm poster hội chợ trường đã cũ, góc dưới còn dòng khẩu hiệu về “lan tỏa điều tích cực”.

Cái khẩu hiệu ấy khiến Minh thấy buồn cười theo cách rất khó chịu. Người ta có thể dùng cùng một nhóm để đẩy clip hội chợ lên đề xuất, rồi dùng nó để nhắc những đứa trẻ nhớ ai đã trả tiền cà phê. Thuật toán không có đạo đức. Nó chỉ học từ thứ người ta đưa vào: càng nhiều tương tác, càng nhiều lan truyền, càng nhiều người dừng lại xem. Nhưng người bấm gửi thì có đạo đức. Người biết trẻ con sợ bị cô lập mà vẫn đặt chúng vào một nhóm có phụ huynh làm quản trị viên thì càng không thể giả vờ mình chỉ “hỗ trợ truyền thông”.

Cô Linh nói: “Chị Vân từng giúp trường làm nội dung sự kiện, chuyện tạo nhóm không có gì lạ. Gia Hân còn nhỏ, có thể nóng ruột nên nhắn thiếu suy nghĩ.” Lần này thầy hiệu phó nhìn cô lâu hơn trước. “Cô Linh, tôi đã yêu cầu cô hạn chế nhận định thay người khác.” Câu ấy không lớn tiếng, nhưng trong hành lang hẹp, nó giống một cái chốt được kéo xuống. Cô Linh mím môi, tay nắm điện thoại trong túi áo. Minh nhìn thấy màn hình trong túi sáng lên rồi tắt, sáng lên rồi tắt. Anh không cần biết ai đang gọi. Anh chỉ cần điều đó cũng được ghi nhận nếu cô định rời khỏi buổi làm việc.

Đúng lúc văn thư vừa đọc lại phần ghi nhận về nhóm chat, điện thoại của Huy rung thêm một lần. Không ai chạm vào. Huy nhìn mẹ. Mẹ Huy gật đầu cho con nhìn màn hình khóa mà không mở máy. Tin nhắn lần này không đến từ Gia Hân. Nó đến từ tài khoản Vân Lê, hiện ra rõ ràng trên nền màn hình đã đầy vết nứt nhỏ: “Các con đừng nhắn nữa. Cô đang lên trường, để người lớn nói chuyện.” Một câu nghe qua có vẻ bình tĩnh. Một câu nếu đứng một mình có thể được giải thích là phụ huynh muốn ngăn trẻ con cãi nhau. Nhưng sau hóa đơn, sau tin nhắn thu hồi, sau việc tài khoản ấy là người tạo nhóm, chữ “người lớn” bỗng trở thành thứ đáng sợ nhất trong buổi chiều này.

Minh yêu cầu văn thư ghi nguyên văn thông báo mới, thời gian nhận và tên tài khoản hiển thị. Cô Linh lập tức nói mình cần ra ngoài gọi cho phụ huynh Gia Hân để mời lên làm việc. Thầy hiệu phó ngăn lại: “Phòng hành chính sẽ gọi. Cô ở đây cho đến khi biên bản phần liên quan đến cô được chốt.” Gương mặt cô Linh cứng lại. Hạnh bước tới gần Minh hơn, giọng chị thấp đến mức chỉ anh nghe được: “Nếu bà ấy lên, Nhiên có phải gặp không?” Minh lắc đầu ngay. “Không. Con không phải gặp ai hôm nay.” Anh nói nhanh hơn bình thường một chút, như tự nhắc mình rằng bảo vệ con không chỉ là tìm ra người sai, mà còn là không để con bị đặt trước mặt những người đã quen gọi áp lực là nói chuyện người lớn.

Bảo vệ trường gọi lên phòng hành chính năm phút sau. Thầy hiệu phó nghe máy, sắc mặt đổi đi rất rõ. Ông đặt điện thoại xuống, nhìn Minh, nhìn Hạnh, rồi nhìn cô Linh. “Phụ huynh Gia Hân đã đến cổng.” Không ai hỏi tên. Cái tên ấy đã nằm trong nhóm chat, trên hóa đơn cà phê và trong cuộc gọi chưa kịp bắt máy của cô Linh từ trước. Minh nhìn chiếc điện thoại của Huy đang nằm yên trên bàn, màn hình đã tối lại. Một người cũ của thuật toán vừa bước tới cửa trường, mang theo thứ họ cần đối diện tiếp theo: không phải một đoạn clip nữa, mà là cách người lớn đã học để đẩy sự thật ra khỏi tầm nhìn của rất nhiều đứa trẻ.