Chương 13: Dữ Liệu Gốc Không Biết Nói Dối

Chương 13: Dữ Liệu Gốc Không Biết Nói Dối

Khung xem trước nhỏ đến mức người ngồi cuối bàn phải nheo mắt mới nhìn rõ, nhưng với tôi, nó không cần lớn hơn. Chữ ký ấy là của tôi. Nét kéo xuống cuối chữ H hơi lệch sang phải, điểm dừng ở chữ a không khép hẳn. Tôi từng nghĩ nếu có ngày phải tự bảo vệ mình, tôi sẽ cần nhớ từng email, từng cuộc họp, từng người đã nói gì. Tôi không nghĩ mình còn phải nhận diện chính chữ ký của mình trong một nơi nó không nên xuất hiện.

Đỗ Quang Vinh không hỏi tôi ngay. Ông nhìn trưởng bộ phận công nghệ thông tin. ‘Không mở rộng nội dung hồ sơ nhân sự nếu chưa che dữ liệu cá nhân. Chỉ trích xuất metadata, đường dẫn nguồn, thời điểm truy cập và lịch sử tạo đối tượng ảnh.’ Câu đó khiến tôi thở ra chậm hơn một chút. Bị người khác lấy chữ ký đã đủ bẩn. Tôi không muốn toàn bộ đời sống hành chính của mình bị phơi lên màn hình chỉ để chứng minh tôi không nói dối.

Kỷ Dương quay sang tôi, giọng thấp nhưng rõ. ‘Em có nhận ra phiếu này không?’ Anh dừng lại một nhịp, như tự sửa sự gần gũi trong xưng hô trước quá nhiều người, rồi nói tiếp: ‘Ý tôi là về thời điểm ký.’ Tôi nhìn dòng tên file trong sheet ẩn: NP_MH_1705_scan.pdf. Ngày 17/05. Tôi nhớ ra. Đó là phiếu nghỉ phép nửa ngày tôi ký ba tháng trước, một tờ giấy bình thường đến mức tôi đã quên nó ngay sau khi đưa cho hành chính. Hóa ra có những thứ bình thường chỉ chờ đúng lúc để biến thành dao.

‘Tôi nhận ra,’ tôi nói. ‘Nhưng tôi không ký bất kỳ phiếu chuyển giao nào ngày 19/08. Nếu chữ ký trong file chuyển giao lấy từ phiếu nghỉ phép này, dữ liệu phải cho thấy đường đi của nó.’ Phùng Kiến Thành cười nhạt. ‘Chữ ký của một người giống nhau thì có gì lạ?’ Tôi nhìn anh ta. ‘Dữ liệu gốc phải trả lời hai câu: chữ ký trong file chuyển giao được tạo độc lập, hay được lấy từ nguồn cũ; và người nào đã đưa nguồn cũ đó vào luồng báo cáo.’

Trưởng bộ phận công nghệ thông tin bắt đầu tách đối tượng nhúng trong báo cáo final. Màn hình chuyển sang danh sách file nội bộ: media/image7.png, embeddings/sign_source_mh.xlsx, customXml/item3.xml. Anh ta mở bảng thuộc tính của image7.png. Kích thước gốc 612 x 186 pixel. Thời điểm tạo trong gói tài liệu: 22:38:44 ngày 19/08. Thời điểm chèn vào bản xác nhận chuyển giao: 22:49:12. Bản email gửi đi lúc 23:07 đột nhiên không còn là điểm bắt đầu. Nó chỉ là lúc một thứ đã được chuẩn bị trước đó kịp rời khỏi máy.

Lâm Gia Nghi yêu cầu so với ảnh chữ ký trên phiếu nghỉ phép. Công nghệ thông tin xuất bản sao ảnh từ NP_MH_1705_scan.pdf, chỉ giữ vùng chữ ký, rồi chạy đối chiếu. Mã hash không giống hoàn toàn vì ảnh trong file chuyển giao đã bị tăng tương phản và nén lại, nhưng độ nghiêng, khoảng trắng phía trên và vệt mực đứt ở nét cuối trùng khớp đến mức không ai có thể giả vờ không hiểu. Lâm nói rất chậm: ‘Đây không phải chứng minh người ký. Đây là chứng minh nguồn ảnh.’

Mai Lan đặt hai tay lên mặt bàn. ‘Tôi nhắc lại, báo cáo sáng 20/08 dựa trên dữ liệu lúc đó. Nếu có ai dùng chữ ký cũ để tạo chứng từ, đó là vấn đề cần điều tra riêng.’ Tôi quay sang chị ta. ‘Quyết định quản lý khủng hoảng dựa trên một chứng từ có dấu hiệu lấy chữ ký từ hồ sơ nhân sự cũ. Khi dữ liệu đầu vào bẩn, câu chữ đẹp không làm nó sạch hơn.’ Tôi không nói chị ta sai. Tôi chỉ để dữ liệu đứng giữa chúng tôi.

Đỗ Quang Vinh yêu cầu mở log truy cập kho hồ sơ nghỉ phép, chỉ hiển thị tài khoản, thiết bị, thời gian, tên file và hành động. Dòng log đầu tiên hiện ra lúc 22:26:03 ngày 19/08: tài khoản SELF_MH yêu cầu xem lại phiếu nghỉ phép NP_MH_1705_scan.pdf. Thiết bị nguồn không phải máy của tôi. Nó là ADM-12-02, máy hành chính tầng 12. Tôi đã rời công ty trước giờ đó. Tôi nhớ rất rõ, vì hôm ấy tôi còn nhắn cho nhóm kiểm thử lúc 21:41 rằng sáng mai sẽ phản hồi lại các điểm lệch sau khi đối chiếu log.

‘Có lịch sử xác thực không?’ Kỷ Dương hỏi ngay. Một cửa sổ khác được mở. Lúc 22:24:51, SELF_MH đăng nhập bằng mật khẩu, không dùng mã OTP vì hệ thống nhân sự nội bộ lúc đó chỉ yêu cầu OTP khi truy cập ngoài mạng công ty. Địa chỉ mạng thuộc tầng 12. Ngay sau đó, tài khoản HC_T12_ADMIN cấp quyền xuất bản scan sang định dạng ảnh tạm, lý do xuất: ‘đối chiếu chữ ký chuyển giao’. Người làm chuyện này không chỉ biết có phiếu nghỉ phép. Người đó còn biết cần biến chữ ký của tôi thành một nguồn có vẻ hợp lý trước khi email 23:07 xuất hiện.

Phùng Kiến Thành đột nhiên lên tiếng: ‘Tầng 12 có rất nhiều người. Không thể thấy ADM-12-02 rồi kéo tôi vào.’ Đỗ Quang Vinh nhìn anh ta. ‘Chưa ai kéo anh vào dòng log này. Nhưng tài khoản P.K.THANH xuất hiện ở bản cache, ở ghi chú bị xóa, còn bây giờ dữ liệu nhân sự được xuất trước khi file chuyển giao được tạo. Anh nên để dữ liệu nói hết trước khi tự chọn vị trí đứng trong câu chuyện.’ Phùng im. Sự im lặng của anh ta không phải thừa nhận. Nhưng nó cho thấy anh ta đã nhận ra càng nói nhanh, dấu chân càng dễ đặt nhầm chỗ.

Võ Thành, người từ đầu buổi họp gần như chỉ cúi nhìn biên bản, bỗng ngẩng lên khi công nghệ thông tin mở lớp log ra vào phòng hành chính. Thẻ tạm VT-T12-009 quẹt vào cửa khu máy hành chính lúc 22:21:37. Tôi nhớ ngay đến nghi vấn chữ ký người nhận thẻ tạm từng bị nhận diện thành tên anh ta. Võ Thành tái mặt. ‘Tôi không dùng máy đó lúc ấy.’ Mai Lan liếc sang anh ta, cái liếc nhanh đến mức nếu tôi không đang nhìn mọi người bằng sự cảnh giác của một người từng bị loại khỏi chính câu chuyện của mình, có lẽ tôi đã bỏ qua.

Lâm Gia Nghi hỏi sổ bàn giao thẻ. Ở dòng VT-T12-009, ô người nhận đúng là Võ Thành. Thời điểm nhận thẻ là 18:06, mục ghi chú có thêm một dòng nhỏ: ‘mượn hỗ trợ phòng dự án đến hết ca.’ Chữ ký bên cạnh không rõ vì scan nhòe. Đỗ Quang Vinh yêu cầu phóng to, nhưng càng phóng, nét bút càng vỡ. Dữ liệu gốc không biết nói dối, nhưng không phải lúc nào nó cũng nói đủ to ngay từ lần đầu. Nó chỉ để lại một hướng, buộc người còn sống trong phòng phải quyết định có dám đi tiếp hay không.

Kỷ Dương yêu cầu đối chiếu camera hành lang tầng 12 từ 22:18 đến 22:32. Mai Lan lập tức nói: ‘Camera ngoài phạm vi cuộc họp dự án. Muốn xem phải có phê duyệt bảo mật.’ Đỗ Quang Vinh đáp: ‘Tôi phê duyệt tại chỗ, ghi vào biên bản lý do liên quan truy cập trái phép hồ sơ nhân sự và làm giả chứng từ dự án.’ Lần này không ai sửa được câu chữ của ông thành một cụm nhẹ hơn. Trên màn hình, vòng tròn tải xoay chậm đến mức tôi có cảm giác từng giây đang cọ vào da.

Trong lúc chờ, file chuyển giao đính kèm email 23:07 được mở ở chế độ kiểm tra gói tài liệu. Thời điểm tạo file: 22:46:05. Người tạo hiển thị: PROJECT_SHARED. Template nguồn: VT_TH_CONFIRM_0820.dotx. Ảnh chữ ký được chèn lúc 22:49:12, sau đó tài liệu được lưu lại hai lần, lần cuối lúc 23:04:33 trên máy PRJ-12-07. Một đường thẳng lạnh ngắt hiện ra: 22:21 thẻ tạm vào khu hành chính, 22:24 tài khoản của tôi đăng nhập từ máy hành chính, 22:26 phiếu nghỉ phép được mở, 22:38 ảnh chữ ký được tạo, 22:49 ảnh vào file chuyển giao, 23:07 email rời hệ thống. Không có phép màu nào ở đây. Chỉ có người đã làm từng bước, đủ kiên nhẫn và đủ quen với những lỗ hở nhỏ.

Tôi bỗng hiểu tại sao một năm trước mình luôn thấy mình đang cãi với không khí. Mọi thứ dùng để buộc tôi đều đã được xếp theo trật tự trước khi tôi thức dậy. Khi tôi nói tôi không ký, họ có chữ ký. Khi tôi nói tôi không gửi, họ có email. Khi tôi hỏi vì sao không cho tôi phản hồi, họ có báo cáo đẹp. Cái tôi thiếu không phải sự thật. Cái tôi thiếu là quyền chạm vào dữ liệu gốc trước khi nó bị bọc lại bằng những câu có vẻ hợp lý.

Âm báo từ hệ thống an ninh vang lên. Camera hành lang đã sẵn sàng. 22:20:58, một người đi vào từ cuối hành lang, tay cầm tập hồ sơ màu xanh đậm, cổ đeo thẻ tạm. Góc quay không thấy rõ mặt. Người đó quẹt thẻ rồi nghiêng người nói gì đó với một người đứng khuất sau cột. Đến 22:21:37, cửa mở. Người thứ hai chỉ xuất hiện nửa người trong một khoảnh khắc, nhưng đủ để cả phòng nhận ra chiếc khăn lụa màu xám bạc mà Mai Lan vẫn quàng trong buổi họp khủng hoảng sáng 20/08.

Không ai thở mạnh. Mai Lan đứng bật dậy. ‘Đó không chứng minh người trong hình là tôi.’ Tôi nhìn chị ta, rồi nhìn lại màn hình. Lần đầu tiên trong buổi họp này, tôi không thấy hả hê. Camera không chứng minh toàn bộ sự thật. Log không chứng minh toàn bộ con người. Hash không chứng minh động cơ. Nhưng từng mảnh dữ liệu đang kéo nhau ra khỏi bóng tối, và chúng không đi về phía tôi.

Đỗ Quang Vinh ra lệnh dừng khung hình, lưu bản sao, ghi hash và yêu cầu an ninh trích xuất góc camera đối diện. Trưởng bộ phận công nghệ thông tin vừa gõ lệnh vừa nói: ‘Còn một mục trong gói xuất hồ sơ nhân sự.’ Anh ta phóng to dòng cuối của log. Sau khi ảnh chữ ký được tạo, tài khoản HC_T12_ADMIN gửi một bản sao đến thư mục tạm có tên: transfer_sign_prepare. Người nhận quyền truy cập thư mục đó không phải P.K.THANH, cũng không phải M.LAN. Nó là một tài khoản nhóm cấp cao hơn: OPS_DIRECTOR_VIEW.

Tôi nghe tiếng ghế của ai đó cọ xuống sàn. Đỗ Quang Vinh chậm rãi quay đầu về phía màn hình, rồi về phía cả phòng. OPS_DIRECTOR_VIEW là quyền xem của khối vận hành cấp giám đốc. Một quyền mà người bình thường không mượn được chỉ bằng một thẻ tạm. Trên màn hình, dòng thời gian dừng ở 22:52:09. Dữ liệu gốc không biết nói dối. Nhưng nó vừa mở ra một câu hỏi tệ hơn: nếu chữ ký của tôi đã đi qua quyền cấp giám đốc trước khi email giả được gửi, vậy người thật sự ngồi trên đỉnh chuỗi này đang ở trong phòng 6A, hay đang chờ chúng tôi tự cắn nhau ở phía dưới?