Chương 38 - Chương 38: Bữa Cơm Hẻm

Người đàn ông mặc sơ mi xám vẫn đứng trước bàn inox, phong bì có logo Tống thị kẹp giữa hai ngón tay, lịch sự đến mức làm cả con hẻm bỗng im đi một nhịp. Mẻ hành phi vừa vàng tới còn đang tỏa mùi béo nóng, nồi canh bí đao đặt sau lưng Dật sôi lăn tăn như không biết trên đời có thứ gọi là Tống tổng. Đinh Mộc cầm rổ rau, nhìn người kia rồi nhìn Dật, vẻ mặt giống học sinh bị gọi kiểm tra miệng đúng lúc chưa thuộc bài. Bà Lưu thì khác, bà liếc phong bì một cái, khóe miệng kéo xuống. Trong hẻm Thanh Đăng, thứ gì càng sạch sẽ quá mức thường càng đáng nghi, nhất là khi nó đi bằng ô tô đen và nói chuyện bằng giọng đã được tập trước.

Dật lau tay vào tạp dề. Vết nước trên ngón tay lạnh đi rất nhanh. Anh nhìn phong bì, rồi nhìn dãy ghế nhựa đã kê dọc hẻm, nhìn thùng cơm trắng, bảng nguyên liệu, tờ giấy ghi số suất thử nghiệm và mấy đứa trẻ đang thò đầu qua cửa tiệm tạp hóa chờ đến giờ ăn. Hơn mười năm trước mẹ anh có thể đã đứng đúng chỗ này để hỏi một bếp cơm đêm nên bắt đầu thế nào. Hôm nay, bếp cơm ấy cuối cùng có khói, có người, có cả rắc rối tìm đến đúng giờ. Anh nói: “Tống tổng ăn cơm chưa?” Người đàn ông khựng lại, rõ ràng trong kịch bản không có câu này. “Tôi chỉ phụ trách chuyển lời.” “Vậy anh chuyển lại giúp tôi. Bữa cơm hẻm bắt đầu lúc sáu giờ rưỡi. Ai muốn nói chuyện tối nay thì xếp hàng sau người đói.”

Một tiếng cười bật ra từ phía chị Hồng, lập tức bị chị che miệng lại vì còn nể chiếc sơ mi xám. Người đàn ông siết phong bì, vẫn giữ vẻ đúng mực. “Tống tổng hy vọng anh hiểu đây là việc quan trọng.” Dật gật đầu rất nghiêm túc. “Tôi hiểu. Cơm cũng vậy. Để nguội là khó ăn, hâm lại thì mất vị, người đợi lâu thì dễ cáu. Anh thấy chưa, quan trọng lắm.” Bà Lưu hừ một tiếng rõ to, lần này không thèm che. Hạ Miên đứng bên cạnh, điện thoại vẫn úp xuống, nhưng cuốn sổ của cô đã mở. Cô không chen vào quyết định của Dật, chỉ ghi lại thời gian người của Tống thị đến, câu chữ mời gặp và việc Dật từ chối rời khỏi bữa cơm. Một ghi chú nhỏ, nhưng trong những cuộc đối đầu với người biết dùng quyền lực, ghi đúng đôi khi cũng là một cách đặt ghế cho sự thật ngồi xuống.

Người đàn ông cuối cùng đặt phong bì lên mép bàn. “Tôi sẽ chờ đến khi anh xong.” “Tùy anh.” Dật cầm phong bì, không mở, kẹp nó dưới hộp đũa sạch để gió khỏi thổi bay. “Nhưng đứng tránh chỗ múc canh. Ở đây người lịch sự mà cản đường bếp cũng bị mắng.” Bà Lưu lập tức nói: “Không phải bị mắng, là bị tôi mắng.” Người kia im lặng lùi nửa bước. Không khí căng như dây thun bỗng có một khe hở nhỏ. Dật quay vào bếp, vặn lửa nồi thịt kho lên thấp hơn một chút. Mỡ trong nồi nổi thành những vòng sáng mỏng, trứng cút lăn giữa màu nước kho nâu cánh gián. Anh đã định làm một bữa đơn giản: cơm trắng, thịt kho trứng, rau muống xào tỏi, canh bí đao nấu tôm khô và một khay đậu hũ sốt nấm cho người ăn chay. Đơn giản không có nghĩa là qua loa. Bữa cơm càng đông người, càng không được cẩu thả.

Sáu giờ mười lăm, hẻm bắt đầu đông. Người tan ca từ khu văn phòng đi bộ vào theo lời chia sẻ trên nhóm cư dân. Bác tài xe công nghệ dựng xe ngoài vạch phấn chú Phúc kẻ, tự giác cầm phiếu số vì Dật đã dán bảng: mỗi lượt hai mươi suất, hết lượt mời ngồi đợi, không chen. Bà Tiên phụ chia rau, cứ mỗi người lấy nhiều quá lại liếc một cái sắc như dao bào. Đinh Mộc đứng cạnh thùng cơm, múc vừa đúng một bát úp, tay run lúc đầu rồi dần đều lại. Dật quan sát nhịp xếp hàng, nhanh chóng đổi cách chia: người già, trẻ nhỏ và người vừa tan ca bệnh viện được nhận trước; tài xế và nhân viên văn phòng ngồi ghế chờ theo số. Anh kéo thêm một tờ giấy, viết chi phí từng món lên bảng: gạo bao nhiêu, trứng bao nhiêu, rau do bà Tiên giảm giá nhưng vẫn ghi đủ, gas tính theo ước lượng. Cuối dòng là câu: “Góp được thì góp, không góp được thì ăn trước, lần sau rửa chén.”

“Anh tính kỹ thế làm gì?” Đinh Mộc hỏi nhỏ khi đưa khay thịt kho ra ngoài. “Để người ta biết đây không phải làm màu.” Dật đáp. “Làm màu mà ghi cả tiền gas thì mất sang lắm.” Cậu nhóc suýt cười, rồi lập tức nghiêm mặt vì thấy Hạ Miên đang dẫn hai cô chú lớn tuổi ký đồng ý ghi lời chứng. Cô không quay đại cảnh cận mặt, chỉ quay tay người xới cơm, nồi canh, bảng chi phí và những câu chuyện được chủ nhân cho phép dùng. Một bác bảo trước đây từng nhận hộp cháo bí đỏ vào đêm vợ sinh. Một cô lao công kể bà Lâm Chiêu Hòa từng hỏi ca đêm quét đường thường ăn lúc mấy giờ. Mỗi lời chứng đều nhỏ, lấm tấm như hạt cơm rơi trên mép bàn, nhưng gom lại thành một đường đi đủ rõ: mẹ Dật không phải bóng ma được dựng lên để chống giải tỏa, bà từng thật sự nghĩ về những người ăn muộn trong thành phố này.

Truyền thông đến lúc suất thứ ba mươi bảy vừa được đưa ra. Ba người, hai máy quay nhỏ, một micro không dán logo rõ ràng và một cô gái tóc ngắn tự giới thiệu là làm kênh đời sống đô thị. Họ không ồn ào ngay, nhưng ống kính lia rất nhanh qua bảng giải tỏa cũ, phong bì Tống thị dưới hộp đũa, rồi dừng trên mặt Dật lâu hơn mức cần thiết. Hạ Miên bước lên trước một chút. “Nếu quay người ăn, mời hỏi ý kiến từng người. Có trẻ em thì không quay mặt.” Cô gái tóc ngắn cười. “Chúng tôi chỉ ghi nhận hoạt động cộng đồng.” Hạ Miên cũng cười, nhạt và tỉnh. “Hoạt động cộng đồng càng cần tôn trọng cộng đồng.”

Một người đàn ông cầm máy quay chen đến gần nồi thịt kho. “Quán có giấy phép tổ chức phát đồ ăn ngoài trời không? Nếu xảy ra ngộ độc thì ai chịu trách nhiệm?” Câu hỏi thả xuống đủ to để vài người đang xếp hàng quay lại. Đinh Mộc tái mặt. Bà Lưu vừa định xắn tay áo thì Dật đặt muôi xuống, động tác chậm nhưng dứt khoát. “Tôi chịu trách nhiệm phần tôi nấu. Nguyên liệu mua ở đâu, nấu lúc nào, giữ nóng bao lâu đều ghi ở đây. Người dị ứng tôm khô không ăn canh, ăn phần đậu hũ sốt nấm. Suất thử nghiệm hôm nay giới hạn một trăm hai mươi phần, không nhận thêm khi quá giờ an toàn. Anh muốn quay bảng thì quay rõ, đừng quay mỗi nồi cho thơm.” Anh chỉ lên tấm bảng phía sau. Chữ viết hơi xấu, nhưng từng dòng rành mạch: giờ nấu, giờ phục vụ, nguồn rau, số điện thoại phản hồi, hộp lưu mẫu để trong thùng đá. Đó không phải một màn cảm động tự phát. Đó là đầu óc vận hành của người từng được dạy quản trị chuỗi thực phẩm, giờ dùng để bảo vệ một bữa cơm trong hẻm.

Câu trả lời làm máy quay chậm lại. Người đàn ông còn muốn hỏi tiếp, nhưng một bác tài xế ngồi gần đó đã lên tiếng: “Cậu ấy bán cơm ở đây mấy năm, tôi ăn chưa chết. Mấy anh quay thì quay, đừng đứng chắn quạt, canh nguội thật đấy.” Cả hàng ghế cười rộ lên. Không phải tiếng cười thắng lợi, chỉ là tiếng cười của những người mệt quá lâu, cuối cùng được ăn một miếng nóng và thấy mình vẫn còn quyền đùa. Dật cúi đầu múc thêm cơm cho một cô nhân viên văn phòng mắt đỏ vì tăng ca. Cô đặt hai đồng tiền lẻ vào hộp góp, ngại ngùng bảo tháng này chưa nhận lương. Anh đẩy lại một đồng. “Góp một đồng được rồi. Đồng còn lại mua kẹo ngậm, giọng cô khàn như nồi cạn nước.” Cô bật cười, rồi cúi xuống ăn rất nhanh, nhanh đến mức Hạ Miên phải quay mặt đi một chút. Có những cảnh không nên bị biến thành nội dung, dù nó chính là lý do người ta muốn viết.

Bữa cơm kéo dài hơn dự kiến. Ghế nhựa hết, người ta đứng tựa tường ăn, bưng bát canh bằng hai tay như sợ làm rơi một thứ hiếm. Người của Tống thị vẫn đứng ở mép hẻm, điện thoại rung ba lần. Mỗi lần anh ta nhìn Dật, Dật đều đang làm việc khác: thêm nước nóng vào nồi canh, nhắc Đinh Mộc đổi kẹp gắp, bảo bà Tiên đừng lén bỏ thêm rau cho riêng ông Thái vì ông không nhai nổi, cầm khăn lau đi lau lại chỗ phong bì nằm dưới hộp đũa. Cái phong bì ấy giống một viên đá nhỏ đặt giữa dòng nước. Nó không chặn được dòng chảy, nhưng làm người ta luôn nhìn thấy gợn.

Đến gần tám giờ, một bà cụ bán vé số chống gậy đi ngang, không dám vào vì thấy máy quay. Dật bước ra, đưa bà một phần cơm đóng hộp, vẫn ghi vào sổ như mọi suất khác. “Không quay bà ấy.” Anh nói với nhóm truyền thông, giọng không cao nhưng lạnh. Cô gái tóc ngắn hạ máy trước, người đàn ông đi cùng chậm hơn một nhịp rồi cũng hạ. Bà cụ cầm hộp cơm, lúng túng hỏi bao nhiêu tiền. Bà Lưu ở phía sau quát: “Tiền gì mà tiền, mai mua vé số trúng thì nhớ chia.” Bà cụ cười móm mém. Đó là khoảnh khắc cả hẻm mềm xuống. Dật nhìn cảnh ấy, bỗng nhớ câu mẹ từng hỏi bà Lưu: giúp người khác thế nào để họ không thấy mình bị bố thí. Câu trả lời có lẽ không nằm trong một khẩu hiệu đẹp. Nó nằm ở việc ghi một suất cơm vào sổ, ở câu đùa vừa đủ ngang hàng, ở chỗ không ai dí ống kính vào sự khó khăn của người khác.

Khi nồi canh chạm đáy, Hạ Miên đưa cho Dật xem danh sách lời chứng đã xin phép ghi. Không nhiều, nhưng sạch: tên người, thời điểm ước lượng, điều nhớ chắc, điều chưa chắc, người có thể đối chiếu. Dật đọc từng dòng, ngón tay dừng lại ở tên Lâm Chiêu Hòa. Anh không nói gì lâu. Chỉ cầm bút, thêm bên dưới một dòng chi phí còn thiếu: hao hụt thực phẩm do phần phát sinh cho người đi ngang. Hạ Miên nhìn anh. “Anh vẫn còn tính tiền được à?” “Không tính thì tháng sau lấy gì nấu tiếp?” Anh đáp. “Cảm động không trả được hóa đơn gas.” “Câu này đưa vào bài được không?” “Không. Nghe nghèo quá.” Cô khẽ cười, rồi đóng sổ lại. Giữa họ không có lời an ủi lớn. Nhưng Dật nhận ra mình đã không còn đứng một mình trước cái tên của mẹ như lúc chiều. Xung quanh anh có tiếng dọn bát, tiếng bà Lưu mắng người rửa chén phí nước, tiếng Đinh Mộc khoe hôm nay em múc cơm đều như máy, và cả tiếng máy quay đã biết lùi xa một chút.

Bữa cơm kết thúc bằng một thùng rác đầy hộp giấy, ba chồng bát cần rửa, hộp góp tiền không đủ bù chi phí và một danh sách dài người hỏi lần sau có tổ chức nữa không. Dật nhìn con số, nhíu mày. Lỗ vốn nếu kéo dài, đó là sự thật rất xấu nhưng rất thật. Anh xé một góc giấy, tính nhanh phương án bán suất khuya giá rẻ theo gói đặt trước, tách phần cộng đồng khỏi phần kinh doanh, dùng đơn văn phòng bù cho suất hỗ trợ. Đầu óc anh chạy qua từng con số như đi qua căn bếp quen thuộc. Ấm áp mà không sống được thì chỉ là một đêm đẹp. Muốn nó thành đường dài, phải có mô hình.

Đúng lúc ấy, cô gái tóc ngắn trong nhóm truyền thông bước lại. Lần này cô không chĩa máy ngay, nhưng đồng nghiệp phía sau đã bật đèn đỏ. “Anh Lâm Dật,” cô nói, giọng nhẹ hơn ban đầu mà sắc hơn, “có người gửi cho chúng tôi một thông tin. Anh có thể xác nhận không?” Hạ Miên ngẩng lên trước cả Dật. Người của Tống thị ở mép hẻm cũng ngừng nghe điện thoại. Cô gái nhìn thẳng vào anh, từng chữ rơi xuống giữa mùi thịt kho còn bám trong không khí: “Anh thật sự chỉ là chủ một quán cơm nhỏ, hay tôi nên gọi anh là Tống Dật, con trai thứ của Chủ tịch Tống Khải Minh?”