Chương 12: Buổi Thử Đầu Tiên
Đầu tuần 4, con số mười hai phút lẻ sáu giây vẫn nằm trong góc bảng trắng của phòng dự án.
Khang đã nhìn nó đủ nhiều để trong đầu tự hiện ra ba cách rút thời gian lắp. Ghép sẵn một cụm chân. Đổi thứ tự bắt thanh nối. Bỏ một bước trong sơ đồ của Vy. Nhưng sáng hôm đó, Hạ An lấy bút khoanh tròn con số rồi viết ngay bên dưới: “Chưa sửa trước khi thử.”
“Vòng tuyển chọn cho tám phút,” Khang nhắc.
“Và mình chưa biết người ngoài xưởng mất bao lâu, vướng ở đâu, có hiểu ký hiệu không.” Hạ An đóng nắp bút. “Nếu bây giờ sửa để chạy theo tám phút, mình lại đang trả lời trước khi có câu hỏi.”
Khang không đáp. Sau bản mẫu đầu tiên và hai thanh gỗ bị cắt sai, cái giá của việc sửa quá sớm đã đủ cụ thể để anh không thể bảo cô đang làm chậm việc.
Bản mẫu 2 được tháo thành các cụm đủ nhỏ để mang đi. Huy kiểm tra điểm bắt; Vy kẹp sơ đồ bốn bước và bộ ký hiệu dự phòng; Phúc mang bảng chi phí cùng đồng hồ bấm giờ. Hạ An giữ một cuốn sổ chia ba cột: hành vi, lỗi quan sát được, câu nói nguyên văn.
“Cột giải pháp đâu?” Khang hỏi.
“Chưa có.”
Phòng trọ đầu tiên nằm trong một con hẻm cách trường hơn mười phút đi bộ. Khi năm người cùng bộ khung bàn bước vào, lối đi giữa giường, tủ nhựa và cửa gần như biến mất. Chiếc bàn nhựa cũ được kê sát tường, bên dưới nhét một thùng nước.
Người thử đầu tiên là một nam sinh viên chưa từng xem Góc Học Gọn. Hạ An chỉ nói mục đích buổi thử rồi lùi sang cạnh cửa. Không ai hướng dẫn ngoài tờ bốn bước của Vy.
Khang đứng dựa vào tủ, hai tay khoanh lại để khỏi vô thức chạm vào chi tiết.
Cậu sinh viên trải các thanh ra nền, nhìn tờ bốn bước rồi cầm nhầm một thanh nối. Thấy hai gạch ở mặt trong, cậu đổi sang thanh còn lại. Cặp tam giác được ghép đúng ngay. Đến cụm chân thứ hai, bàn tay che vị trí ký hiệu nên cậu phải xoay thanh mới tìm thấy dấu.
Vy cúi xuống ghi rất nhanh. Khang nhìn vị trí tay người dùng đặt lên thanh, trong đầu đã hiện ra chỗ có thể dời ký hiệu lên cao hơn.
Anh vừa nghiêng người thì Hạ An giơ một ngón tay, không quay sang.
Khang đứng lại.
Lần lắp đầu tiên của người ngoài xưởng mất hơn mười lăm phút. Không có chi tiết nào bị ghép sai đến mức phải tháo lại, nhưng cậu dừng nhiều lần để đối chiếu hình, nhất là khi dựng cụm chân trong không gian hẹp. Huy chỉ can thiệp khi cậu định ép thanh nối lệch góc.
“Không phải lỗi của cậu,” Huy giải thích ngắn. “Khúc này mà ép mạnh sẽ hỏng mép.”
Khang nghe câu ấy và ghi thêm vào sổ thay đổi mang theo: “Cần kiểm tra góc đưa thanh nối khi không gian thao tác hẹp.” Anh không viết cách sửa.
Sau khi bàn dựng xong, Hạ An yêu cầu người dùng kéo ghế vào, đặt máy tính, lấy sách, cất vài món đồ rồi gập mặt bàn để lấy lại khoảng trống. Cậu đặt vở, điện thoại và cốc nước lên bàn, ngồi thử rồi dịch ghế sang bên để lấy đồ ở tủ.
“Bình thường em có hay gập bàn lúc trên bàn còn đồ không?” Hạ An hỏi.
“Đồ nhỏ thì có. Nếu chỉ cần lấy lối đi thôi thì em đẩy sang một bên.”
Cậu vừa nói vừa gom quyển vở và điện thoại về phía mép trong. Cốc nước được đẩy sang góc còn lại, sát thanh bên. Khang nhìn thấy nó nhưng không nói. Khi người dùng nhấc chốt và gập mặt bàn lên, cốc trượt theo độ nghiêng, đập vào cạnh khung rồi đổ xuống nền.
Phúc phản xạ lùi chân. Vy vội giữ tập giấy khỏi nước bắn. Huy cúi nhặt chiếc cốc, còn người dùng lúng túng xin lỗi.
“Không sao.” Hạ An đưa khăn giấy cho cậu. “Cứ làm như bình thường là được.”
Khang đã ngồi xổm cạnh khung. Một gờ thấp, một hõm đặt cốc hoặc đổi góc gập — ba phương án hiện ra gần như cùng lúc.
“Chỗ này mình có thể—”
“Chưa.”
Hạ An đặt ngang cây bút trên trang sổ.
“Cốc vừa đổ.” Khang hạ giọng.
“Tôi thấy.”
“Nếu biết lỗi rồi thì giữ nguyên để làm gì?”
“Để biết nó đứng một mình hay nằm trong một chuỗi hành vi. Nếu anh sửa ngay, phiên sau mình sẽ không còn thử cùng một thứ nữa.”
Khang nhìn mặt bàn còn vệt nước. Người dùng vừa làm một việc anh chưa từng đưa vào danh sách thao tác: gập bàn khi chưa dọn sạch. Sửa ngay lúc này đồng nghĩa tự chọn nguyên nhân trước khi hiểu hành vi.
Anh đứng lên, cất thước trở lại túi.
“Ghi hết trước.”
Hạ An gật đầu, như thể đó chỉ là một quyết định làm việc chứ không phải nhượng bộ của ai.
Phiên thử tiếp tục thêm gần nửa giờ. Khi ngồi lâu hơn, cậu sinh viên kéo ghế sát vào để tránh chắn lối. Đầu gối không chạm khung, nhưng mũi chân liên tục đụng thanh giằng thấp ở phía trong. Lần thứ ba, cậu tự kéo ghế lùi ra một chút rồi nghiêng hai chân sang bên.
“Thanh này hơi vướng chân,” cậu nói. “Ngồi thẳng thì được, nhưng em hay co một chân vào trong.”
Khang nhìn Huy. Huy cũng đang nhìn đúng thanh giằng đó, hai ngón tay gõ nhẹ hai lần lên đầu bút chứ không chạm vào sản phẩm.
Không ai sửa.
Hạ An hỏi thêm chuyện ngồi lâu, ăn trên bàn và chỗ để balô. Khoảng dưới bàn còn là chỗ để túi; ghế thường bị kéo lệch; lúc gập bàn, người dùng chỉ muốn lấy lối đi nhanh.
Khang bắt đầu hiểu. Nếu dừng ở chiếc cốc, anh sẽ thêm gờ chặn; nếu dừng ở thanh giằng, anh sẽ dời nó. Nhưng trong căn phòng này, mọi khoảng trống đều bị tranh nhau. Lỗi không nằm riêng ở một chi tiết.
Trước khi rời phòng đầu tiên, nhóm tổng hợp nhanh ở hành lang. Phúc đọc lại thời gian lắp, Vy đánh dấu vị trí ký hiệu bị tay che, còn Huy ghi thanh giằng phải được kiểm tra cả độ ổn định lẫn khoảng để chân nếu thay đổi.
Khang mở miệng định đề xuất ba phương án cho chiếc cốc, rồi tự dừng.
“Chúng ta còn một phòng nữa.”
Phòng thứ hai nhỏ hơn, giường kê gần sát cửa sổ. Nhóm giữ nguyên bản mẫu, sơ đồ và vị trí ký hiệu. Người dùng thứ hai là một nữ sinh viên quen tự lắp kệ nhựa nhưng chưa từng thấy sản phẩm.
Cô đọc toàn bộ bốn bước trước khi chạm vào chi tiết. Cặp tam giác được ghép ngay. Đến cặp hai gạch, cô xoay thanh về phía ánh sáng rồi hỏi: “Dấu này lúc lắp phải quay vào trong đúng không?”
Vy không trả lời thay. “Bạn cứ làm theo cách bạn hiểu.”
Cô thử một góc, thấy lỗ liên kết không thuận tay rồi đổi lại. Không lắp nhầm, nhưng cô phải dịch cả cụm khỏi chân giường mới đủ chỗ đưa thanh ngang vào. Khang ghi: không gian thao tác ảnh hưởng thứ tự lắp.
Khi bàn dựng xong, cô đặt máy tính lên, kéo một chiếc ghế thấp tới và ngồi. Chưa đầy một phút, cô đưa chân sang hai bên thanh giằng thay vì đặt thẳng dưới mặt bàn.
“Chân em mắc ở đây.” Cô chạm mũi dép vào thanh. “Nếu ngồi ghế thấp thì hơi khó chịu.”
Lần này Khang không quay sang Huy trước. Anh cúi xuống ghi vị trí chân, chiều cao ghế và tư thế ngồi. Sau đó anh hỏi Hạ An: “Mình có cần thử thêm với ghế cao hơn không?”
“Có thể ghi vào phiên sau.”
“Được.”
Anh không nói “dời thanh giằng”. Giữ một giải pháp trong đầu mà chưa biến nó thành hành động vẫn không tự nhiên, nhưng đã bớt giống bị trói tay. Chạm vào quá sớm, anh sẽ mất thứ đang cần nhìn.
Hạ An yêu cầu người dùng gập bàn. Cô sinh viên dọn máy tính trước, cầm luôn cốc nước đặt lên bậu cửa rồi mới nâng mặt bàn. Không có gì đổ.
Cùng một sản phẩm, cùng một thao tác: một người để cốc lại, người kia dọn cốc trước. Nếu chỉ có phiên đầu, gờ chặn rất dễ thành “giải pháp đúng”. Có phiên thứ hai, câu hỏi phải rộng hơn: ngăn vật trượt, nhắc dọn bàn hay tạo chỗ đặt tạm?
Đó là câu hỏi khó chịu hơn, nhưng ít nhất là câu hỏi thật.
Trên đường về trường, năm người ghé ghế đá để chốt dữ liệu. Hạ An trải hai trang ghi chép và không cho phép gom tất cả thành câu “bàn còn bất tiện”. Mỗi lỗi phải đi cùng hành vi quan sát được.
Phúc đọc từng dòng: “Một ký hiệu dễ bị tay che. Góc đưa thanh nối khó khi cạnh giường sát. Thời gian lắp dài hơn thử nội bộ. Gập khi còn cốc có thể làm đổ. Thanh giằng vướng chân. Khoảng dưới bàn còn bị dùng để đồ.”
“Thêm chuyện người dùng thứ hai chủ động dọn cốc trước khi gập,” Khang nói. “Đừng chỉ ghi trường hợp đổ.”
Vy lật tờ sơ đồ bốn bước. “Tôi muốn dời ký hiệu.”
Khang theo phản xạ nhìn vào bản vẽ nhỏ cô đang vẽ, rồi lắc đầu.
“Ghi đề xuất trước. Đừng sửa hôm nay.”
Vy ngẩng lên. “Anh đang nhắc tôi à?”
“Nhắc cả tôi.”
Danh sách giữa bàn không hề ngắn. Bản mẫu 2 vẫn nhẹ hơn, ít chi tiết hơn và hệ ký hiệu có ích, nhưng thử ngoài xưởng vừa chứng minh “đã lắp được” mới chỉ là điều kiện đầu tiên.
Phúc thu đồng hồ bấm giờ, nhìn lại bảng chi phí. “Tám phút trình bày chưa mất đâu nhé.”
“Biết.” Khang gõ đầu bút lên con số hơn mười lăm phút của phiên đầu. “Nhưng ít nhất bây giờ mình biết không thể chỉ cắt bớt một bước cho đẹp số.”
Hạ An khép sổ. “Chiều nay tổng hợp. Ngày mai mới đề xuất phương án.”
Khang không phản đối.
Trước khi cả nhóm đứng dậy, người dùng ở phòng thứ hai nhắn cho Hạ An một câu hỏi bổ sung. Cô đọc màn hình rồi đưa điện thoại sang giữa bàn.
“Bạn ấy hỏi nếu làm thật thì bộ này dự kiến bán bao nhiêu.”
Phúc dừng tay, mở lại bảng vật liệu và phụ kiện của bản mẫu 2.
“Chi phí làm thử thì tôi có. Bản hai rẻ hơn bản một bao nhiêu, tôi cũng có.”
Khang chờ.
Phúc ngẩng lên. “Nhưng mức giá mục tiêu cho người thuê trọ thì chưa.”
Không ai nói ngay. Trên bảng của họ có trọng lượng, thời gian lắp, số chi tiết, lỗi thao tác và từng khoản vật liệu. Thứ tưởng như cơ bản nhất lại đang để trống.
Hạ An đặt bút xuống giữa hai trang dữ liệu người dùng.
Lần đầu tiên, Khang nhận ra “rẻ hơn” không phải một mục tiêu nếu họ chưa biết phải rẻ đến mức nào.