Chương 2: Một Tấm Ảnh Sai

Chương 2: Một Tấm Ảnh Sai

Khoảng trắng trên màn hình không tự nói dối, nhưng nó biết cách làm người ta bực mình. Vũ nhìn trang lỗi trống của tài khoản ‘Công Lý Cho Học Sinh’ thêm vài giây, chờ cái thứ sạch sẽ quá mức ấy nhả ra một dấu vết tử tế. Nó không nhả. Nó chỉ đứng đó, trắng phau, không lịch sử, không thông báo vi phạm, không một dòng ‘nội dung này không còn tồn tại’ quen thuộc. Với người bình thường, một bài bẩn biến mất là tin tốt. Với Vũ, nó giống một căn phòng vừa được lau bằng thuốc tẩy trước khi cảnh sát tới.

Anh kéo bản chụp cuối cùng của Lý Tường sang màn hình giữa. Tấm ảnh đi kèm đoạn chat là phần bị chia sẻ nhiều nhất: Mai Anh đứng ở một góc hành lang trường, bên cạnh một nam sinh mặc đồng phục Minh Đức, khoảng cách bị cắt sát đến mức trông như hai người đang tránh ánh nhìn của ai đó. Vũ phóng lớn phần mép ảnh. Kẻ làm ra nó biết chọn đúng thứ dư luận thích: một góc khuất, một giáo viên, một học sinh, và một khoảng lặng bị biến thành tội danh.

‘Em đã lưu được ba bản khác nhau,’ Lý Tường nói qua tai nghe, giọng khàn vì thức khuya. ‘Một bản từ nhóm phụ huynh, một bản từ trang hóng chuyện, một bản chị giáo viên kia gửi. Chất lượng tệ lắm anh.’ ‘Tệ cũng là dữ liệu,’ Vũ đáp. Anh không mở công cụ nào nghe có vẻ thần kỳ. Trước mắt, việc hợp pháp nhất là so bản chụp, lập thời gian lan truyền và kiểm tra dấu hiệu cắt ghép nhìn thấy được. Bằng chứng không sạch thì càng cố dùng càng dễ tự đốt tay.

Mai Anh vẫn ở trong cuộc gọi, im lâu. ‘Cô nhìn kỹ tấm ảnh này chưa?’ anh hỏi. ‘Có,’ Mai Anh nói. ‘Nhưng tôi không biết nó sai ở đâu. Người trong ảnh là tôi. Áo đó là áo của tôi. Hành lang đó cũng là trường tôi.’ Câu sau thấp hơn câu trước, như chính việc có quá nhiều thứ thật khiến cô thấy mình không còn chỗ đứng. Vũ phóng phần nền phía sau. ‘Vậy tôi hỏi từng phần. Hôm đó cô mặc áo này khi nào?’ ‘Ngày hội đọc sách của trường, buổi sáng. Tôi phụ trách góc trưng bày sách cũ.’

Vũ mở trang tin cũ của trường Minh Đức, dùng phần công khai còn sót lại từ công cụ tìm kiếm để xem album ngày hội đọc sách. Đó là phần công khai nhà trường từng tự đưa lên mạng. Ở ảnh thứ mười bảy, Mai Anh đứng bên bàn sách, tay cầm một tập truyện, mặc đúng chiếc áo sơ mi trắng có hàng cúc nhỏ lệch bên trái. Ánh sáng buổi sáng đổ từ sân trường vào, mềm hơn ánh đèn hành lang trong ảnh bôi nhọ. Anh lưu đường dẫn và ghi thời gian truy cập. Một chiếc áo giống nhau mới chỉ chứng minh người ta biết chọn vật liệu tốt, chưa đủ cứu ai khỏi miệng đám đông.

Anh đặt hai ảnh cạnh nhau. Cổ áo trong ảnh bôi nhọ có một vùng nhiễu nén khác hẳn phần vai. Tóc Mai Anh ở mép phải bị cụt một đoạn rất nhỏ, đủ để đường sáng phía sau gãy thành một vệt không tự nhiên. Bàn tay nam sinh trong ảnh lại có độ sắc nét cao hơn khuôn mặt Mai Anh, như thể hai thứ được kéo từ hai nguồn khác nhau rồi ép đứng chung trong cùng một khung. Vũ khoanh lại từng điểm, đặt tên trung tính: sai lệch ánh sáng, viền ghép, độ nén không đồng nhất. Không có câu nào là ‘chắc chắn giả’. Chắc chắn là thứ chỉ nên dùng khi mình đủ dữ liệu để chịu trách nhiệm với nó.

‘Tôi có cần đăng giải thích không?’ Mai Anh hỏi. ‘Không đăng một mình.’ Vũ trả lời ngay. ‘Nếu cô tự lao vào đám đông lúc này, họ sẽ bắt cô chứng minh từng hơi thở của mình trong khi người tung tin không phải chứng minh gì cả. Cô cần một bản tường trình có mốc thời gian, yêu cầu trường bảo vệ giáo viên và học sinh, rồi mới chọn cách lên tiếng.’ Mai Anh cười khẽ, mỏi như hơi thở. ‘Anh nói như thể trường sẽ vui vẻ bảo vệ tôi.’ Vũ nhìn lại những bình luận phụ huynh gọi tên ban giám hiệu, yêu cầu ‘xử lý để giữ môi trường giáo dục trong sạch’. Chữ trong sạch đêm nay thường ở cạnh những thứ bẩn nhất. ‘Tôi không nói họ sẽ vui,’ anh đáp. ‘Tôi nói họ phải để lại dấu vết nếu họ không làm.’

Bảy giờ mười hai phút sáng, Mai Anh gọi lại từ taxi đến trường. ‘Tôi đã gửi email cho hiệu trưởng và phó hiệu trưởng,’ cô nói. ‘Đính kèm bản chụp, yêu cầu nhà trường xác nhận tôi vẫn đi dạy bình thường và hỗ trợ kiểm soát phụ huynh vào trường.’ ‘Tốt. Cô đừng ký bất kỳ giấy gì ngay tại chỗ.’ ‘Nếu họ yêu cầu thì sao?’ ‘Cô đọc chậm. Chụp lại. Nói cần thời gian xem. Người đứng đắn không sợ một người đọc giấy trước khi ký.’

Trường Minh Đức vào buổi sáng không giống một nơi xảy ra khủng hoảng. Cổng vẫn mở, bảo vệ vẫn ghi sổ, học sinh vẫn đạp xe qua vũng nước. Chính sự bình thường ấy làm Mai Anh nghẹn lại. Cô từng dạy học sinh đặt câu hỏi trước khi kết luận. Đến lượt cô, người lớn quanh cô lại thích kết luận trước, rồi gọi phần còn lại là quy trình.

Phòng phó hiệu trưởng có mùi trà đặc và máy lạnh cũ. Thầy Lâm ngồi sau bàn, bên cạnh là cô tổ trưởng chuyên môn và một nhân viên hành chính ôm tập hồ sơ. Không ai quát. Họ nói bằng thứ giọng mềm của người đã quyết định xong và chỉ cần người khác ngồi đúng vị trí được đặt sẵn. ‘Cô Mai Anh, trước mắt nhà trường mong cô tạm nghỉ vài ngày để ổn định tình hình,’ thầy Lâm nói. ‘Chúng tôi không kết luận gì cả, nhưng dư luận phụ huynh đang rất căng. Nếu cô tiếp tục lên lớp, học sinh sẽ bị ảnh hưởng.’ Mai Anh đặt điện thoại úp xuống bàn, cuộc gọi với Vũ vẫn mở ở chế độ nghe. Cô chỉ cần có một người biết mình đang ngồi ở đâu.

‘Em muốn hỏi rõ,’ Mai Anh nói. Các ngón tay cô bấu vào nhau đến trắng. ‘Nhà trường yêu cầu em nghỉ vì có kết luận sai phạm, hay vì phụ huynh đang tức giận trước một bài đăng chưa được xác minh?’ Cô tổ trưởng nhíu mày. ‘Mai Anh, em đừng căng. Im lặng vài hôm có khi lại tốt cho em.’ ‘Trong vài hôm đó, địa chỉ nhà em đã ở trên mạng. Số điện thoại cá nhân của em đã bị gọi suốt đêm. Nếu trường không có kết luận, em cần văn bản xác nhận trường đang xác minh và có biện pháp bảo vệ giáo viên, học sinh khỏi tin chưa kiểm chứng.’

Ở đầu dây bên kia, Vũ không chen vào. Anh chỉ ghi lại thời gian từng câu quan trọng. Lý Tường ngồi đối diện anh, ôm cốc cà phê như ôm một thiết bị y tế duy trì sự sống. ‘Cô ấy cứng hơn em tưởng,’ cậu thì thầm. Vũ liếc cậu. ‘Người bị dồn vào góc mà vẫn hỏi đúng câu thì không gọi là cứng. Gọi là còn tỉnh.’ Trên màn hình, các bản ảnh đã được anh xếp thành một dòng thời gian. Khoảng cách giữa các lần đăng quá đều. Dư luận tự phát thường hỗn loạn. Còn thứ này đi như có người gõ nhịp.

Thầy Lâm im vài giây, nụ cười quản lý mỏng đi. ‘Nhà trường sẽ xem xét cách diễn đạt phù hợp.’ ‘Vậy em cũng xin xem xét cách ký phù hợp,’ Mai Anh đáp. Cô đẩy tờ đơn trở lại giữa bàn. ‘Em không tự nguyện nghỉ. Nếu nhà trường yêu cầu, xin ghi là yêu cầu của nhà trường.’ Không khí trong phòng hạ xuống một nấc. Đó là một thắng lợi nhỏ, giữ cho người ta khỏi bị xóa tên bằng chính chữ ký của mình.

Cuộc họp kết thúc bằng một câu mơ hồ: Mai Anh tạm thời không vào lớp tiết đầu, chờ ban giám hiệu trao đổi thêm. Đó không phải kết quả tốt. Nhưng cũng chưa phải thất bại. Cô ra hành lang, đứng gần cửa sổ nhìn xuống sân trường ướt mưa. Một nhóm học sinh lớp 11A3 đi ngang. Có em nhìn cô rồi cúi mặt. Mai Anh siết quai túi. ‘Tôi có cảm giác mình đang đứng cạnh chính mình trong một bức ảnh khác,’ cô nói vào điện thoại. ‘Một người thật, một người bị họ dựng lên.’ Vũ nhìn tấm ảnh bôi nhọ trên màn hình. ‘Vậy mình xử lý từng người một. Người thật trước.’

Anh quay lại bản ảnh có chất lượng tốt nhất. Trong lúc so lớp nhiễu ở góc dưới, một chi tiết nhỏ cuối cùng hiện ra: sau vai nam sinh có một mẩu bảng thông báo bị cắt mất nửa, chỉ còn bốn ký tự và một dãy số mờ. Khi đối chiếu với ảnh công khai của khu phòng tư vấn trên website trường, anh nhận ra dãy số ấy không nằm trên bảng thông báo hành lang. Nó thuộc mẫu tem dán của hồ sơ tư vấn học sinh, loại giấy chỉ xuất hiện trên bản chụp nội bộ, ghi mã lớp và ngày tiếp nhận. Kẻ ghép ảnh đã kéo một mảnh rất thật từ một nguồn không nên nằm ngoài trường, rồi đặt vào một khung cảnh giả để lời bịa đặt có mùi sự thật.

Vũ phóng lớn phần còn lại của mã. Không đủ để đọc tên học sinh, nhưng đủ thấy chữ 11A3 và hai số cuối của ngày. Anh không nói ngay với Mai Anh. Cô vừa thắng được một tờ đơn, không cần bị ném thêm một cục đá vào ngực trong cùng một phút. Anh gửi cho Lý Tường một dòng ngắn: ‘Tìm mọi ảnh công khai của phòng tư vấn Minh Đức. Không chạm hệ thống nội bộ. Chỉ nguồn mở.’ Rồi anh lưu thêm một bản đánh dấu, đặt tên file bằng câu lạnh nhất mình có thể nghĩ ra để tay không run: anh_gia_du_lieu_that. Trên màn hình, tấm ảnh sai vẫn nhìn giống một lời buộc tội. Nhưng bây giờ Vũ biết điều đáng sợ hơn không nằm ở phần giả. Nó nằm ở chỗ có người đã đem một mảnh dữ liệu thật của trường Minh Đức trộn vào đó, và mở ra câu hỏi: ai trong trường đã để nó lọt ra ngoài?