Chương 34: Một Lời Thừa Nhận Chưa Đủ
Chiều hôm sau, Khang đến phòng họp cạnh Xưởng Chế tạo Mở sớm hơn mười phút. Tập hồ sơ đã được chia thành từng nhóm như buổi sáng hôm trước, nhưng lần này anh chỉ đặt lên bàn bản yêu cầu xem xét, bản thời gian đã ghép và một tờ giấy trắng có tiêu đề “Xác nhận sự việc”. Phần còn lại vẫn nằm trong bìa, đủ gần để dùng khi cần nhưng không bày ra như một cuộc dồn ép.
Tin nhắn cuối của Nam vẫn còn trên màn hình: “ý tưởng phát triển song song từ môi trường xưởng”. Nếu là một tuần trước, Khang có lẽ đã mất cả đêm nghĩ cách bác bốn chữ đó. Bây giờ anh chỉ thấy nó thiếu một thứ rất đơn giản: thứ tự.
Thầy Lâm vào trước giờ hẹn vài phút, mang theo cuốn sổ bìa cứng vẫn dùng ở xưởng. Thầy nhìn tờ giấy trắng rồi hỏi: “Em định ghi biên bản?”
“Em muốn anh ấy xác nhận phần trực tiếp làm. Không cần xác nhận thay hội đồng.”
Thầy Lâm gật. “Vậy hôm nay tôi cũng chỉ xác nhận những gì tôi trực tiếp nghe ở đây.”
Khang nhớ lần đầu mình từng thất vọng vì thầy không chịu nói nhiều hơn điều chắc chắn. Hôm nay, chính sự thận trọng đó là lý do anh muốn thầy có mặt.
Nam đến đúng giờ. Anh ta mặc sơ mi xám nhạt, mang theo một tập giấy mỏng. Nhìn thấy thầy Lâm, bước chân Nam chậm lại một nhịp rồi mới kéo ghế đối diện Khang.
“Tôi đã nói có thầy Lâm cũng được.” Nam đặt điện thoại úp xuống. “Tôi chỉ không nghĩ chuyện này cần biến thành một vụ sao chép.”
Khang không mở bìa hồ sơ. “Vậy anh giải thích câu ‘phát triển song song’ trước đi.”
Nam dựa lưng vào ghế. “Xưởng là không gian dùng chung. Sinh viên nhìn thấy cách người khác xử lý cơ cấu, vật liệu, kết cấu là chuyện bình thường. Tôi không lấy tệp của cậu, không phá bản mẫu, cũng không có ai giao cho tôi bản vẽ hoàn chỉnh. Tôi thấy một cách xử lý ở xưởng, sau đó phát triển lại cho hồ sơ nhóm. Theo tôi, gọi đó là hai hướng phát triển từ cùng môi trường thì chính xác hơn.”
Khang nghe hết mà không ngắt. Cách Nam nói vẫn như trước: đẩy câu hỏi khỏi đúng sai, sang ranh giới của quy định. Chỉ khác lần này Khang không cần tranh luận bằng cảm giác.
Anh kéo tờ thời gian về giữa bàn. “Cơ cấu đó có trong quá trình của tôi trước đêm anh dùng xưởng. Bộ chi tiết đã được gia công trước. Sáng hôm sau anh mang một bản vẽ cơ cấu gập vào nhóm. Sau đó hồ sơ nhóm anh được nộp.”
Nam liếc những mốc ngày tháng. “Tôi không phủ nhận trình tự.”
“Vậy phần nào là phát triển song song?”
Căn phòng im đi. Ngoài hành lang có tiếng xe đẩy dụng cụ lăn qua rồi xa dần. Thầy Lâm không xen vào, chỉ mở sổ và đặt bút lên trang mới.
Nam thở ra chậm. “Tôi đã nhìn thấy cơ cấu của cậu ở bàn số bốn.”
Khang đã chờ một câu gần như vậy suốt nhiều tháng. Khi nó thực sự xuất hiện, anh không thấy nhẹ đi ngay. Ngón tay chỉ dừng trên mép tờ giấy, như nhắc anh không được tự nối thêm phần Nam chưa nói.
“Nhìn thấy ở mức nào?”
“Đủ để hiểu nguyên lý khóa gập.”
“Chỉ nhìn?”
Nam im vài giây rồi đáp: “Tôi có chụp lại.”
Một khoảng lạnh chạy từ gáy xuống vai Khang. Bốn mươi phút bị bỏ trống, chiếc bàn số bốn, tấm ảnh thiếu góc và câu nói của Thu Hà bỗng khớp lại. Anh đã tưởng khoảnh khắc này sẽ khiến mình nổi giận. Thực tế, thứ đến trước lại là cảm giác trống: điều từng phải dựng bằng từng mảnh nhỏ giờ chỉ còn là một câu nói bình thản.
Khang mở tờ xác nhận. “Anh chụp cái gì?”
“Bản mẫu cơ cấu và phần bản vẽ để cạnh đó. Không phải toàn bộ dự án.”
“Sau đó?”
“Tôi vẽ lại phần cơ cấu cho nhóm. Có chỉnh kích thước và cách gắn theo sản phẩm của bọn tôi.”
“Và đưa vào hồ sơ nộp trước?”
“Có.”
Thầy Lâm ngẩng lên. “Tôi hỏi lại cho rõ. Anh Nam xác nhận rằng trước khi nhóm anh có phần cơ cấu đó, anh đã xem và chụp cơ cấu đang nằm trên bàn làm việc của Khang tại xưởng, rồi dùng phần nguyên lý ấy để xây phần tương ứng trong hồ sơ nhóm. Đúng không?”
Nam nhìn xuống bàn một lúc. “Đúng.”
Khang ghi lại đúng ý vừa được xác nhận, không thêm chữ “ăn cắp”, cũng không thêm “cố ý hại”. Những từ đó không cần thiết để làm sự việc nặng hơn.
Nam nhìn hàng chữ rồi nói: “Tôi vẫn cho rằng lúc đó không có quy định rõ về việc một cơ cấu chưa công bố có được coi là tài liệu riêng hay không. Ở xưởng, ai cũng nhìn đồ của nhau. Tôi nghĩ nếu chưa đăng ký, chưa công bố, thì có thể dùng như một dạng tham khảo.”
“Trong hồ sơ nhóm anh có ghi cơ cấu xuất phát từ bản mẫu của tôi không?”
“Không.”
“Anh có hỏi tôi không?”
“Không.”
“Sau khi hồ sơ của anh bị so khớp với bài của tôi, anh có nói với hội đồng rằng phần đó bắt đầu từ thứ anh đã chụp ở bàn tôi không?”
Nam im lặng lâu hơn. “Không.”
Câu trả lời đặt đúng phần trách nhiệm còn thiếu vào chuỗi. Nam không dựng một màn gài bẫy. Nhưng anh ta đã lấy lợi thế từ thứ mình nhìn thấy rồi để sự im lặng giữ lợi thế ấy nguyên vẹn khi hậu quả rơi sang Khang.
“Tôi không cần anh gọi hành vi đó bằng từ nào,” Khang nói. “Tôi cần anh xác nhận đúng việc anh đã làm.”
Nam nhìn thẳng vào anh. “Cậu muốn tôi viết là tôi sao chép?”
“Không. Tôi muốn anh viết rằng anh đã xem, chụp cơ cấu ở bàn tôi, dùng nguyên lý đó để làm phần cơ cấu trong hồ sơ nhóm, và lúc hồ sơ bị so khớp anh không chủ động khai nguồn tiếp cận. Hội đồng tự quyết định nó được gọi là gì.”
Thầy Lâm gõ nhẹ đầu bút xuống sổ. “Tường trình hành vi, không tự thay hội đồng kết luận. Như vậy rõ hơn.”
Nam cười rất nhạt. “Hai người chuẩn bị kỹ thật.”
Khang không đáp. Anh chuẩn bị kỹ không phải để khóa Nam vào một câu chữ, mà để chính mình không bị kéo trở lại kiểu tranh cãi ai kể thuyết phục hơn.
Nam mở tập giấy mang theo. “Có một việc nữa tôi muốn nói rõ. Tôi không gửi tố cáo cậu.”
Khang dừng bút.
“Không có đơn nào từ tôi cả. Sau khi nhóm tôi nộp hồ sơ, hệ thống đối chiếu của cuộc thi báo phần tương đồng khi hồ sơ cậu được đưa vào. Khoa và ban tổ chức hỏi nhóm tôi trước vì bọn tôi nộp sớm. Tôi trả lời rằng cơ cấu nằm trong hồ sơ đã nộp của nhóm. Tôi không nói phần tôi vừa kể hôm nay.”
“Anh biết lúc đó tôi bị rút suất?”
“Biết.”
“Và vẫn im lặng.”
Nam nhìn xuống mép bàn. “Ừ.”
Khang từng mặc nhiên nối mọi thứ thành một đường thẳng: Nam lấy cơ cấu, Nam nộp trước, Khang bị tố, vậy Nam hẳn là người đứng sau lời tố cáo. Đường thẳng ấy cho anh một người duy nhất để ghét. Giờ nó bị tách ra. Nam chịu trách nhiệm cho việc lấy phần cốt lõi và im lặng; quyết định rút suất đến từ việc đối chiếu hồ sơ, không phải một lá đơn bí mật do Nam gửi.
Nam đẩy một bản in qua bàn. “Đây là thư thông báo nhóm tôi nhận lúc đó. Cậu có thể đề nghị hội đồng đối chiếu bản gốc.”
Khang đọc nhanh rồi đặt sang một bên. “Phần này tôi sẽ yêu cầu khoa kiểm tra từ hồ sơ chính thức.”
“Được.”
Buổi gặp không giống cuộc đối đầu Khang từng tưởng tượng. Không ai nâng giọng. Không có câu xin lỗi đủ lớn để xóa những tháng vừa qua, cũng không có một lời thú nhận khiến mọi hậu quả tự động đảo ngược. Chỉ có từng việc được gọi đúng theo phần người ta đã làm.
Khang xoay tờ xác nhận về phía Nam. “Anh đọc lại. Chỗ nào không đúng điều anh vừa nói thì sửa.”
Nam đọc chậm từng dòng. Đến câu “sử dụng nguyên lý cơ cấu đã quan sát và chụp từ bàn làm việc của Trần Minh Khang để phát triển phần cơ cấu tương ứng trong hồ sơ nhóm”, anh dừng lâu nhất.
“Tôi muốn thêm rằng tôi có điều chỉnh, không dùng nguyên bản.”
“Thêm được.” Khang viết bên cạnh: Có điều chỉnh kích thước và cách gắn theo sản phẩm của nhóm. “Nhưng phần này không thay câu trước.”
Nam nhìn anh một giây rồi gật.
Ở đoạn cuối, Khang ghi riêng rằng Nam xác nhận không trực tiếp gửi đơn hoặc thông báo tố cáo Khang; khi vụ trùng lặp được phát hiện qua quá trình đối chiếu hồ sơ, Nam đã không chủ động khai báo nguồn tiếp cận của phần cơ cấu.
Thầy Lâm đọc toàn bộ bản tường trình một lượt. Thầy sửa đúng một chỗ, đổi “bản vẽ của Khang” thành “phần bản vẽ đặt tại bàn Khang” vì đó là điều Nam trực tiếp mô tả. Khang không phản đối. Một tháng trước, có thể anh sẽ muốn câu mạnh hơn. Bây giờ anh muốn câu không thể mạnh hơn sự thật.
Nam ký tên ở cuối trang rồi đẩy tờ giấy về giữa bàn. “Vậy là xong?”
Khang nhìn chữ ký. “Phần giữa chúng ta thì đủ để tôi không phải đoán nữa.”
Nam hơi nhướng mày.
“Nhưng chuyện này chưa xong. Tôi sẽ nộp bản yêu cầu xem xét cùng chuỗi tài liệu và bản tường trình này. Hội đồng phải xác định lại quyền tác giả, biên bản vụ việc và học bổng của tôi. Họ cũng sẽ quyết định phần xử lý đối với anh.”
Nam ngồi im. Không phản đối, cũng không đề nghị thêm một cái tên mềm hơn cho sự việc.
Khang xếp bản tường trình vào bìa, đặt sau bản thời gian năm cột. Nhiều tháng qua anh từng nghĩ chỉ cần Nam chịu nói thật, mọi thứ sẽ lập tức trở về vị trí cũ. Nhưng một lời thừa nhận chỉ lấp được phần người nói trực tiếp biết. Nó không tự sửa biên bản, không tự trả học bổng, cũng không xóa quyết định đã khiến tên anh bị rút khỏi danh sách.
Thầy Lâm đóng sổ. “Tôi sẽ xác nhận buổi làm việc hôm nay và nội dung tôi trực tiếp nghe. Phần còn lại, em nộp đúng nơi.”
“Vâng.”
Khang đứng dậy, cầm bìa hồ sơ đã nặng thêm đúng một tờ giấy. Trước khi ra khỏi phòng, anh nhìn lại chữ ký của Nam lần cuối. Nó là mảnh còn thiếu của câu chuyện, nhưng không phải phán quyết.
Phán quyết vẫn nằm ở cuộc họp hội đồng sắp tới: học bổng của anh có được khôi phục hay không, và biên bản danh dự sẽ ghi lại vụ việc này bằng những từ nào.