Chương 3: Không Đủ Để Chứng Minh

Khang rời thư viện khi trời vừa tối hẳn. Dòng tên Phan Hoàng Nam trên lịch đặt máy vẫn nằm trong đầu anh, rõ đến mức mỗi lần màn hình điện thoại sáng lên, anh lại có cảm giác mình sẽ nhìn thấy nó lần nữa. Anh đã chụp lại đúng phần lịch liên quan và ghi mã ca vào tờ giấy đang gấp trong túi, nhưng không viết thêm một chữ suy đoán nào bên cạnh.

Từ thư viện sang Xưởng Chế tạo Mở chỉ mất chưa đầy mười phút đi bộ. Đèn hành lang khu thực hành đã bật gần hết, ánh trắng hắt qua những ô kính lớn. Bên trong vẫn còn tiếng máy hút bụi chạy đều, mùi gỗ mới cắt lẫn với mùi kim loại nóng quen thuộc. Khang đẩy cửa, quét mắt qua dãy bàn làm việc theo phản xạ. Bàn số bốn ở cuối khu vẫn còn những vết xước cũ trên mặt gỗ. Khang từng đứng ở đó hàng giờ; tối nay anh quay lại chỉ để tìm xem việc ấy còn để lại dấu vết gì ngoài trí nhớ.

Thầy Nguyễn Đức Lâm đang kiểm tra khóa tủ dụng cụ. Tay áo sơ mi xắn đến khuỷu, cây bút chì đỏ vẫn cài trên túi áo như mọi buổi xưởng. Thấy Khang, thầy dừng lại một nhịp rồi đặt chùm chìa khóa xuống bàn.

“Em tìm thầy giờ này vì chuyện hồ sơ?”

Khang gật đầu. Anh đặt tờ giấy ghi lịch ca lên bàn, không đẩy ngay phần có tên Nam về phía thầy. “Em muốn hỏi về một buổi em làm Bàn Gấp Một Tay ở đây. Với cả những giấy tờ xưởng còn giữ.”

Thầy Lâm kéo ghế ra nhưng chưa ngồi. “Em cần thầy nhớ, hay cần thầy xác nhận?”

Câu hỏi khiến Khang khựng lại. Hai việc ấy nghe gần giống nhau, nhưng không phải một. Anh đã mất gần cả buổi chiều để hiểu một ký ức rõ với mình có thể vô dụng thế nào khi đi qua người khác.

“Phần nào thầy xác nhận được thì em cần phần đó.”

Thầy Lâm lúc này mới ngồi xuống. “Được. Nói mốc thời gian trước.”

Khang đọc ngày trên lịch đặt máy. Anh không nhắc đến hồ sơ của nhóm Nam, chỉ nói đó là một trong những tối anh nhớ đã chỉnh bản mẫu khá lâu. Thầy Lâm nhíu mày, lấy điện thoại xem lại lịch cá nhân rồi quay sang dãy tủ hồ sơ sát tường.

“Thầy nhớ dự án bàn gấp của em có từ trước đợt đăng ký cuộc thi. Cái này thầy chắc.” Thầy mở ngăn tủ thứ hai, kéo ra một bìa cứng dày, bên gáy ghi theo tháng. “Nhưng nếu em hỏi đúng tối đó em đã lắp đến phiên bản nào thì thầy không hứa.”

Chỉ câu đầu đã khiến lồng ngực Khang nhẹ đi một chút. Anh theo thầy đến bàn dài cạnh máy in. Trong bìa là những tờ nhận xét ngắn của các buổi kiểm tra giữa quá trình, có tên sinh viên, tên dự án, ngày và vài dòng ghi chú.

Tờ của Khang nằm gần giữa tập.

Tên dự án Bàn Gấp Một Tay được viết ở góc trên. Bên dưới là ngày tháng. Khang nhìn con số trước tiên, rồi đối chiếu ngay với mốc hồ sơ đã xem chiều nay. Tờ nhận xét được lập trước ngày hồ sơ nhóm Nam được tiếp nhận.

Anh đọc phần chữ bút chì đỏ. Nhận xét nói về độ ổn định của khung, khoảng hở khi gập, lực thao tác và yêu cầu thử lại với người dùng khác. Có một dòng nhắc Khang cần giảm số bước khi mở bàn. Không có hình vẽ. Không có mô tả vị trí trục, đường chặn hay cách lẫy khóa ăn vào nhau.

Niềm nhẹ nhõm vừa xuất hiện lập tức bị giữ lại giữa chừng.

“Tờ này đủ chứng minh em đã làm dự án trước.” Thầy Lâm dùng đầu bút chì chỉ vào ngày. “Nhưng nếu phần đang tranh chấp là một cơ cấu cụ thể, thì nó chỉ chứng minh dự án tồn tại, không chứng minh cơ cấu đó lúc ấy đã giống bản cuối.”

Khang biết thầy nói đúng. Chính xác đến mức khó chịu.

Anh kéo tờ nhận xét gần hơn. Một câu hỏi đã lên đến miệng: thầy có nhớ phần khóa gập hôm đó không? Anh có thể mô tả trước từng chi tiết rồi chờ một cái gật đầu. Chỉ cần thầy nói “thầy nhớ”, mọi thứ sẽ dễ hơn.

Nhưng nếu phải nhắc đáp án trước, lời xác nhận ấy còn giá trị gì?

Khang đặt tay xuống khỏi mép giấy. “Thầy nhớ đến mức nào về cơ cấu lúc đó?”

Thầy Lâm không trả lời ngay. Ông nhìn tờ nhận xét, sau đó nhìn về khu bàn làm việc như đang tự dựng lại một buổi xưởng đã lẫn trong hàng chục buổi khác.

“Thầy nhớ em đã có bản mẫu bàn gập và thầy đã xem dự án.” Ông dừng lại. “Còn nếu em hỏi đúng kiểu khóa đang bị so là trùng — trục đặt ở đâu, lẫy chặn thế nào, rãnh nhả ra sao — thầy không nhớ đủ để ký xác nhận.”

Ngón tay Khang tìm nắp bút trong túi rồi siết lại. Anh đã hy vọng một người từng đứng cạnh bàn làm việc sẽ giữ được phần ký ức mà hồ sơ của anh làm rơi mất.

“Nếu em đưa thầy bản vẽ cũ để thầy nhìn lại thì sao?”

“Có thể nó giúp thầy nhớ thêm, nhưng phải tách rõ cái gì thầy tự nhớ và cái gì chỉ thấy quen sau khi xem.” Thầy Lâm quay cây bút chì giữa hai ngón tay. “Thầy từng ký vội một lần vì nghĩ mình nhớ chắc. Sau đó hồ sơ khác đi. Thầy không làm thế nữa.”

Khang im lặng vài giây. Sự thất vọng vẫn còn, nhưng phần bực bội vừa nhú lên không tìm được chỗ để bám. Nếu thầy Lâm vì tin anh mà ký vào một chi tiết không chắc, chính Khang sẽ biến điều mình đang phản đối thành một kiểu chứng minh khác: lấy niềm tin thay cho dữ liệu.

“Vậy mình chỉ dùng phần thầy chắc.”

Thầy Lâm gật đầu, không khen cũng không an ủi. “Đúng.”

Ông mang tờ nhận xét sang máy photocopy. Bản gốc vẫn ở trong bìa hồ sơ; trên bản sao, thầy ghi mã lưu và ký xác nhận đối chiếu. Khang cầm tờ giấy còn ấm từ máy. Đây là thứ đầu tiên trong ngày có mốc thời gian độc lập và gắn trực tiếp với tên dự án của anh.

Chỉ là nó vẫn chưa nói được điều anh cần nhất.

“Còn nhật ký xưởng?” Khang hỏi.

Thầy Lâm quay lại máy tính ở bàn quản lý. Hệ thống lưu lịch đặt thiết bị và thời gian sử dụng theo tài khoản sinh viên. Khang đã xem phần lịch chung ở thư viện; tài khoản của thầy mở được thêm trạng thái ca đã dùng hay bị hủy, cùng mã thiết bị tương ứng. Họ lọc đúng tuần Khang ghi lại.

Ca của anh hiện ra ở giữa danh sách. Thời gian bắt đầu, thời gian kết thúc, mã thiết bị. Không có ghi chú nội dung công việc. Không có tên tệp. Không có bản vẽ đính kèm.

Khang kéo ghế sát hơn. “Không có lịch sử em đã làm gì trên máy à thầy?”

“Không. Xưởng cần biết ai dùng thiết bị nào để quản lý ca, an toàn và bảo trì. Không lưu nội dung thiết kế của sinh viên.”

“Nếu hôm đó em đổi thiết bị giữa chừng?”

“Thì có thể có thêm một dòng ca. Nhưng vẫn chỉ là thời gian và thiết bị.”

Khang nhìn xuống danh sách. Ngay gần ca của anh là lượt đặt mang tên Phan Hoàng Nam, đúng dòng đã khiến anh rời thư viện đi thẳng đến đây. Ở tài khoản quản lý, thông tin không khác về bản chất. Nam có một ca hợp lệ trong cùng buổi tối. Thế thôi.

Thầy Lâm cũng nhìn thấy cái tên đó. “Em đang nghĩ gì thì nhớ giữ nó ở mức dữ liệu cho phép.”

Khang không đáp ngay. Anh ghi lại thời gian và mã thiết bị của hai ca. Cái tên Nam vẫn khiến nhịp tim anh tăng lên, nhưng nó chưa biến thành một hành động cụ thể nào.

“Em biết.” Anh chỉ vào màn hình. “Dòng này chứng minh anh ấy có đặt máy tối đó. Không chứng minh anh ấy nhìn thấy bàn của em.”

“Cũng không chứng minh em đã làm đúng cơ cấu đang tranh chấp trong ca của em.”

Câu sau đau hơn, nhưng Khang vẫn gật đầu.

Họ kiểm tra thêm các ca khác của Khang trong cùng giai đoạn. Dữ liệu giúp dựng khung thời gian tốt hơn, song không dòng nào tự biến thành bằng chứng nội dung. Càng nhìn, Khang càng thấy rõ giới hạn của thứ anh đã hy vọng sẽ cứu mình.

Tờ nhận xét nói dự án có thật từ sớm. Nhật ký nói anh đã dùng xưởng vào những ngày cụ thể. Nhưng phần hội đồng coi là trùng — hình học và cách hoạt động của cơ cấu khóa — vẫn nằm ngoài vùng có thể xác nhận chắc chắn.

Ba mảnh đều thật. Ghép lại vẫn còn một khoảng trống.

Khang đặt bản sao biên bản xác minh cạnh tờ nhận xét. Hạn trước trưa hôm sau không thay đổi chỉ vì anh đã làm đúng thêm vài bước. Anh không hoảng như buổi sáng; chỉ mệt, và hết chỗ cho những câu tự trấn an.

“Thầy có thể viết thêm một xác nhận rằng em đã làm dự án từ trước không?”

Thầy Lâm đọc lại tờ nhận xét rồi lắc đầu. “Có thể viết, nhưng nó sẽ không mạnh hơn bản gốc có ngày và chữ của thầy. Nếu cần nộp, em dùng bản sao đối chiếu này. Thầy sẽ xác nhận nguồn lưu. Đừng tạo thêm giấy chỉ để nhìn hồ sơ dày hơn.”

Khang bật cười rất khẽ. Từ sáng đến giờ có lúc anh chỉ muốn một tập giấy thật dày, như thể số trang có thể bù cho phần chứng minh còn thiếu.

Anh cất tờ nhận xét vào bìa nhựa riêng rồi ghi mã ca vào danh sách ba nhóm dấu vết đã lập ở thư viện. Mục “lần dùng xưởng” giờ có thêm nguồn xác nhận. Mục “người từng nhìn thấy bản mẫu” vẫn gần như trống.

Thầy Lâm khóa lại bìa hồ sơ, đặt vào đúng ngăn tủ cũ. “Em còn định đi đâu tối nay?”

“Chắc về phòng. Em cần sắp lại những gì có thể nộp sáng mai.”

“Đừng thức đến sáng để cố biến một thứ không đủ thành đủ.”

Khang dựa lưng vào cạnh bàn. “Nếu sáng mai vẫn không đủ thì sao?”

Thầy Lâm không trả lời thay hội đồng. Ông chỉ kéo tờ danh sách của Khang lại gần, đọc ba dòng tiêu đề rồi dùng đầu bút chì đỏ gõ nhẹ vào dòng cuối cùng.

“Em đang hỏi ai đã thấy bản mẫu.”

“Vâng.”

“Đổi câu hỏi đi.” Thầy Lâm ngẩng lên. “Ai từng nhìn thấy quá trình em làm, không chỉ sản phẩm cuối?”