Chương 1: Một Ngày Trước Chung Kết

Chiếc bàn gập xuống bằng một tay, dừng đúng ở góc Khang đã chỉnh từ tối qua. Anh giữ lòng bàn tay trên mép bàn thêm một giây, thử lực rồi thả ra. Cơ cấu khóa bên dưới phát ra tiếng “tách” gọn, không rung, không mắc. Trong phòng chuẩn bị của khoa, tiếng đó nhỏ đến mức gần như bị nuốt bởi tiếng máy lạnh và tiếng kéo băng dính ở bàn bên cạnh, nhưng với Khang, nó là dấu chấm hết cho ba tháng sửa đi sửa lại.

Một ngày nữa là chung kết Giải Thiết kế Sinh viên Thành phố. Tấm bảng tên của Đại học Nam Thành đã được dựng sẵn ở góc phòng, bộ hồ sơ thuyết trình nằm ngay ngắn trong túi tài liệu, bản mẫu chỉ còn vài dấu bút chì ở mặt trong mà người xem sẽ không thấy. Khang vẫn còn hai việc trong danh sách: thay một con vít có đầu trầy và kiểm tra lại thứ tự thao tác khi trình diễn. Không có việc nào đủ để khiến anh lo.

Anh cúi xuống, xoay chiếc vít cuối cùng bằng tay rồi đứng thẳng. Trên đầu ngón trỏ vẫn còn một vệt mực đánh dấu xanh từ tối trước. Khang định lấy điện thoại chụp lại trạng thái hoàn thiện thì cửa phòng mở. Một cô phụ trách cuộc thi của khoa bước vào, theo sau là hai giảng viên trong tổ rà soát hồ sơ. Trên tay cô không có dụng cụ hay giấy kiểm tra bản mẫu, chỉ có một bìa hồ sơ mỏng.

“Minh Khang, em dừng phần chuẩn bị một chút nhé.” Cô đặt bìa hồ sơ xuống chiếc bàn trống gần cửa. “Bên khoa cần trao đổi với em về hồ sơ dự thi.”

Khang nhìn đồng hồ trên tường trước khi bước sang. Anh nghĩ nhiều nhất đến chuyện thiếu chữ ký, sai định dạng hoặc một tệp đính kèm chưa cập nhật. Những lỗi kiểu đó khó chịu nhưng sửa được. Anh kéo ghế ngồi, vẫn cầm cây bút đánh dấu trong tay.

Một giảng viên mở bìa hồ sơ, đặt trước mặt anh hai trang in đã che tên đơn vị và tên người nộp. “Trong quá trình rà soát trước vòng chung kết, hệ thống đối chiếu hồ sơ phát hiện một phần thiết kế của em có mức trùng lặp cao với một hồ sơ đã được ghi nhận trước. Tổ chuyên môn xem lại và thấy cần xác minh trước khi cho sản phẩm tiếp tục thi.”

Khang không trả lời ngay. Anh kéo hai tờ giấy lại gần theo phản xạ. Trên trang bên trái là phần trích từ hồ sơ của anh: mặt cắt cơ cấu khóa gập, trục xoay, rãnh chặn và miếng lẫy giữ khi mặt bàn được dựng lên. Trang bên phải là một bản vẽ khác, nét trình bày không giống của anh, nhưng phần cơ cấu được khoanh đỏ gần như nằm đúng trên những vị trí ấy.

Không phải kiểu giống nhau vì cùng làm bàn gập. Khoảng cách giữa trục và điểm chặn, hướng lẫy, cả cách dành một khoảng hở để ngón tay nhả khóa đều quá gần. Khang đưa đầu bút chạm vào mép giấy rồi dừng lại trước khi để lại dấu.

“Phạm vi bị coi là trùng chỉ ở cơ cấu này?”

“Hiện tại, đây là phần nghi vấn chính.” Người giảng viên lật thêm một trang đối chiếu. “Hình thức tổng thể, kích thước và một số phần sử dụng khác không trùng đáng kể. Nhưng cơ cấu này là chi tiết quan trọng trong sản phẩm của em, nên hội đồng không thể bỏ qua.”

Khang nhìn lần nữa. Anh biết mình đã làm phần đó như thế nào: bản đầu kẹt khi gập nhanh, bản thứ hai nhả quá dễ, rồi anh đổi vị trí lẫy, mài lại rãnh và làm một miếng chặn mới. Có những lần sửa anh làm ngay ở xưởng, vừa tháo vừa đánh dấu trực tiếp lên vật liệu. Anh nhớ được quá trình. Nhưng trí nhớ của anh không nằm trong bìa hồ sơ trước mặt.

“Hồ sơ bên kia được nộp lúc nào?”

Cô phụ trách cuộc thi đáp chậm hơn một nhịp. “Mốc tiếp nhận của họ sớm hơn hồ sơ dự thi của em. Phần thông tin đầy đủ sẽ được cho em đối chiếu theo quy trình sau khi lập yêu cầu. Hôm nay khoa cần thông báo trước vì thời gian đến chung kết không còn nhiều.”

“Sớm hơn bao lâu?”

“Em sẽ nhận được bản đối chiếu có mốc cụ thể. Tôi không muốn đọc một con số từ bản tóm tắt rồi để em dùng nó như dữ liệu chính thức.”

Câu trả lời thận trọng đến mức Khang không thể bắt bẻ. Chính vì thế, cảm giác khó chịu trong ngực càng rõ. Nếu bản vẽ kia chỉ xuất hiện sau hồ sơ của anh, mọi chuyện đơn giản. Nếu nó có một mốc nộp trước rõ ràng, anh sẽ phải chứng minh không phải bằng việc chỉ vào sản phẩm đang đặt cách đó vài mét và nói rằng mình làm nó suốt mấy tháng.

Anh đặt cây bút xuống. “Tôi muốn xem toàn bộ phạm vi đối chiếu, mốc nhận hồ sơ và phiên bản nào của tôi đang được dùng để so. Tôi cũng cần thời gian lấy bản nháp, ảnh bản mẫu và dữ liệu liên quan.”

Một trong hai giảng viên gật đầu. “Đó cũng là việc em nên làm. Hiện tại chưa có kết luận em gian lận. Trạng thái là đang xác minh điểm trùng lặp. Nhưng danh sách dự thi phải khóa trước chung kết, nên thời gian rất ngắn.”

“Bao lâu?”

Cô phụ trách lật trang cuối của biên bản. “Trước trưa ngày mai. Nếu đến lúc đó em có căn cứ đủ mạnh để cho thấy quá trình phát triển cơ cấu này có trước hoặc độc lập với hồ sơ kia, khoa sẽ tiếp tục xem xét. Nếu không, trường không thể giữ tên em trong danh sách khi tranh chấp chưa được làm rõ.”

Khang nghe tiếng ghế ai đó kéo ở đầu kia căn phòng. Chỉ một tiếng cọ nền rất bình thường, nhưng nó khiến khoảng cách từ chỗ anh ngồi đến bản mẫu bỗng dài hơn lúc nãy. Sáng nay anh còn nghĩ đến việc thay con vít trầy. Bây giờ thứ quyết định anh có được đứng ở chung kết hay không là một chuỗi thời gian anh chưa từng nghĩ mình sẽ phải trình bày trong chưa đầy một ngày.

Anh mở điện thoại, lướt nhanh qua thư mục ảnh. Hàng chục ảnh bản mẫu hiện ra: khung bàn, mặt gỗ, thử tải, các chi tiết tháo rời. Anh có bản vẽ trên máy cá nhân, vài tệp gửi qua thư điện tử cho chính mình, biên lai vật liệu trong ngăn kéo phòng trọ. Chắc chắn phải có thứ đủ sớm. Ý nghĩ đó xuất hiện rất nhanh, gần như theo thói quen: có vấn đề thì tìm đúng chi tiết và sửa nó.

Nhưng khi Khang cố nhớ chính xác lần đầu cơ cấu khóa mang hình dạng như trang bản vẽ hiện tại là ngày nào, đầu óc anh khựng lại. Anh nhớ một buổi tối ở xưởng, lúc gần hết ca mà mình vẫn chưa về. Đèn khu gia công đã tắt bớt, mặt bàn đầy bụi gỗ, anh tháo lẫy cũ ra rồi vẽ lại đường chặn ngay trên một mảnh bìa. Đó có phải lần đầu không? Hay trước đó anh đã có phiên bản tương tự trên máy? Anh không chắc.

Sự tự tin từ nửa giờ trước không biến mất hẳn. Nó đổi hình. Từ một thứ đứng sẵn dưới chân thành một thứ anh phải lần ngược lại để tìm.

Cô phụ trách đẩy biên bản sang. “Em đọc kỹ rồi ký xác nhận đã nhận thông báo. Nếu có chỗ nào chưa đúng, ghi ngay tại đây.”

Khang đọc từ đầu đến cuối. Ở dòng trạng thái, mẫu biên bản đang ghi: “Vi phạm quy chế về trùng lặp thiết kế – chờ xử lý.” Anh dừng lại, siết nắp bút đến khi phát ra một tiếng khô nhỏ.

“Dòng này không đúng.”

Cô phụ trách cúi xuống. “Chỗ nào?”

Khang chỉ đầu bút vào cụm từ giữa dòng. “Tôi chưa thừa nhận gian lận, và hội đồng vừa nói chưa có kết luận. Nếu đây là biên bản hôm nay, trạng thái phải là ‘đang xác minh điểm trùng lặp’, không phải ‘vi phạm quy chế’.”

Căn phòng im trong vài giây. Người giảng viên ngồi đối diện cầm tờ giấy lên, đọc lại rồi quay sang cô phụ trách. “Sửa theo ý đó. Mẫu này dùng chung cho nhiều tình huống, nhưng trường hợp này chưa thể ghi là vi phạm.”

Cô gạch một đường qua phần cũ, viết lại nội dung, ký xác nhận chỉnh sửa bên cạnh rồi đưa Khang xem. Không ai tranh luận thêm. Khang đọc lần nữa, sau đó mới ký tên ở cuối trang.

Nét ký của anh vẫn thẳng như mọi lần. Chỉ có bàn tay giữ bút lạnh hơn.

“Trong thời gian xác minh, em đừng tự liên hệ với bên hồ sơ đối chiếu để gây áp lực hoặc trao đổi riêng về nội dung tranh chấp,” người giảng viên nhắc. “Em có thể yêu cầu xem dữ liệu, nộp tài liệu của mình và đề nghị người có liên quan xác nhận phần họ trực tiếp biết. Khoa sẽ ghi nhận.”

“Tôi hiểu.” Khang gấp bản sao biên bản lại. “Tôi sẽ nộp yêu cầu xem hồ sơ ngay sáng nay.”

“Càng sớm càng tốt.”

Buổi trao đổi kết thúc mà không có tiếng búa, không có lời buộc tội, cũng không có ai yêu cầu anh rời khỏi phòng. Chính sự bình thường đó làm mọi thứ nặng hơn. Bản mẫu của Khang vẫn ở vị trí cũ, tấm bảng tên trường vẫn dựng ở góc, túi tài liệu vẫn sẵn sàng cho một ngày mai chưa bị hủy. Chỉ có quyền bước vào ngày mai ấy đã được đặt thêm một điều kiện.

Anh quay lại bàn, cúi xuống cơ cấu khóa và đặt ngón tay vào điểm nhả. Một lực nhẹ. Miếng lẫy trượt ra, mặt bàn hạ xuống đúng như anh đã luyện hàng trăm lần. Tiếng “tách” vẫn gọn, không khác lúc đầu buổi sáng.

Khang nhìn phần kim loại nhỏ vừa chuyển động rồi rút điện thoại ra, tạo một danh sách mới: bản vẽ cũ, ảnh bản mẫu, thư điện tử, biên lai vật liệu, lịch dùng xưởng. Ở mục cuối, anh dừng lâu hơn một chút trước khi gõ: buổi tối làm muộn.

Anh không biết hồ sơ kia đã xuất hiện trước mình từ khi nào, càng không biết vì sao một cơ cấu anh nhớ rõ từng lần mài sửa lại có thể nằm trong một bản nộp sớm hơn. Nhưng có một việc đã rõ đến mức không cần thêm bất kỳ bản đối chiếu nào.

Trước trưa ngày mai, nếu Khang không đưa ra được căn cứ đủ mạnh, Đại học Nam Thành sẽ rút tên anh khỏi chung kết.